Σύμφωνα με δημοσίευμα από tanea.gr
Στα πέντε της, στημένη πάνω σε ένα μάρμαρο, όπως οι ξεναγοί που έβλεπε να μαζεύουν γύρω τους κόσμο, εκείνη μάζευε τις κότες της οικογένειας, προσφέροντάς τους καλαμπόκι και «τις ξεναγούσε στα αγγλικά», μια γλώσσα που ακόμη δεν γνώριζε, αλλά που όμως άκουγε τόσο συχνά. Οταν, όμως, το νησί της, τη Δήλο, προσέγγιζε κρουαζιερόπλοιο, τότε έπαιρνε την πραμάτεια της – υφαντά εργόχειρα – κατέβαινε στο λιμάνι και διαπραγματευόταν την πώλησή τους στους ξένους επισκέπτες. Κι ήταν αυτή η εικόνα που δεν πέρασε απαρατήρητη από τον φακό των «ΝΕΩΝ», ο οποίος απαθανάτισε τη «μικρότερη έμπορο της Ελλάδας με έδρα της τη Δήλο» και δημοσίευσε τη φωτογραφία της επί το έργον στις 4 Απριλίου 1964.
Πρωταγωνίστρια αυτής της ιστορίας είναι η Ρίτα Ρουσουνέλου, μία από της Δηλιανές, τις γυναίκες που μεγάλωσαν σε ένα ιδιαίτερο τοπίο: ανάμεσα στα αρχαιολογικά ευρήματα και τα χιλιάδες σκόρπια σπαράγματα που μαρτυρούσαν τόσο την ιστορία του σπουδαίου θρησκευτικού κέντρου του αρχαίου ελληνικού κόσμου όσο και τον ιδιαίτερο κοσμοπολίτικο οικονομικό πυρήνα του ρωμαϊκού. Και σε έναν κόσμο ζωντανό, όπως εξελισσόταν στα αγροτεμάχια, τις λεγόμενες «παρτίδες» στις οποίες είχαν χωριστεί η Δήλος (με εννέα παρτίδες) και η Ρήνεια (80 παρτίδες), όπου οι Μυκονιάτες καλλιεργούσαν σιτηρά, έβοσκαν τα κοπάδια τους και έστηναν τα κελιά τους έως το 2012 οπότε και καταργήθηκαν στη Δήλο.
Το «Σπίτι του Μάρκου»
Αφορμή για την ανασκαφή στο πεδίο των αναμνήσεων αποτέλεσε το έργο αποκατάστασης του «Σπιτιού του Μάρκου» ή «του Μαδούπα»: μια αυτοτελή αγροικία με πολλούς βοηθητικούς χώρους (φούρνο, αποθήκη, περιστεριώνα, κοτέτσι, χοιροκέλι, όπως έλεγαν το χοιροστάσιο κ.ά.) στα νότια του αρχαιολογικού χώρου, στο ύψος του αρχαίου θεάτρου. Το εγχείρημα αυτό εντάσσεται στο ευρύτερο πρόγραμμα «Αδηλος», το οποίο διοργανώνεται από τη 15μελή διεπιστημονική ομάδα Μπουλούκι σε στενή συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και τη Γαλλική Σχολή Αθηνών, με στόχο να καλυφθούν οι ανάγκες στέγασης των εργαζομένων και των ερευνητών στο νησί.
Αποτέλεσμα αυτής της ιδιαίτερης ανασκαφής αποτελεί η ιστορία της Ρίτας Ρουσουνέλου, που είναι μία από τις πέντε – όλες ειπωμένες από γυναικεία χείλη – που αποτελούν την πρώτη ύλη για το «Ανθολόγιο»: ένα ψηφιακό λεύκωμα με μαρτυρίες από την αγροτική Δήλο, που διηγήθηκαν στο Μπουλούκι και σε συνεργασία με την κοινωνική ανθρωπολόγο Δέσποινα Νάζου, εκπρόσωποι από την τελευταία γενιά που έζησαν – η κάθε μία με διαφορετικό τρόπο – την αγροτική ζωή ενός νησιού που αποτελεί μείζονος σημασίας αρχαιολογικό χώρο και πόλο τουριστικής έλξης. Η έρευνα αυτή που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Cycladic Identity του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, πλαισιωμένη με φωτογραφικό υλικό εποχής, είναι πλέον διαθέσιμη διαδικτυακά με ελεύθερη πρόσβαση σε κάθε ενδιαφερόμενο.
Η Ρίτα Ρουσουνέλου, αριστερά, πάνω στον Μπουρίκο,το γαϊδουράκι του μπαρμπα-Μάρκου. Δεξιά, η ξαδέρφη της
«Μέσα από την πρωτοβουλία Cycladic Identity επιδιώκουμε να στηρίζουμε δράσεις που προστατεύουν την ταυτότητα των Κυκλάδων. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα το επιλέξαμε γιατί αναδεικνύει με τον πιο ουσιαστικό τρόπο την ανθρώπινη διάσταση της ιστορίας της Δήλου. Μας υπενθυμίζει πως η ταυτότητα ενός τόπου δεν διαμορφώνεται μόνο από τα μνημεία και το τοπίο του, αλλά και από τους ανθρώπους, τις μνήμες και τις ιστορίες τους», μας λέει η υπεύθυνη της πρωτοβουλίας Cycladic Identity, Θεανώ Αγαλόγλου. «Το λεύκωμα – ανθολόγιο συγκεντρώνει αυτές τις φωνές και λειτουργεί ως ένας τρόπος να παραμείνει αυτή η μνήμη ζωντανή και προσβάσιμη στις επόμενες γενιές», συνεχίζει.
«Ξεκινώντας να αποκαταστήσουμε το “Σπίτι του Μάρκου” – ένα από τα πολλά για την κατασκευή του οποίου έχουν χρησιμοποιηθεί spolia (σ.σ. θραύσματα αρχαίων μνημείων), μας γεννήθηκε η ανάγκη να δούμε πώς ήταν η καθημερινότητά τους, ποια χαρακτηριστικά είχε η μικροκοινωνία τους, πώς διαχειρίζονταν την αγροτική ζωή τους σε ένα νησί γεμάτο αρχαιότητες και πόσο διαφορετικά μπορεί να προσελάμβαναν την αρχαιότητα σε σχέση με την εκδοχή του επίσημου ελληνικού κράτους», λέει στα «ΝΕΑ» ο αρχιτέκτων και ιδρυτικό μέλος του Μπουλουκιού, Ιωνας Σκλαβούνος.
H Ρίτα Ρουσουνέλου επιστρέφει φορτωμένη ψώνια από τη Μύκονο. Πάνω, η οδός των λεόντων. Διπλή φωτογραφία του Θωμά Καραντινού
Για ποιο λόγο, όμως, επιλέχθηκαν μόνο γυναικείες μαρτυρίες, οι οποίες όπως διευκρινίζεται στον πρόλογο «δεν είναι ιστορικές μελέτες ούτε αξιώνουν αντικειμενική ακρίβεια: είναι μνήμες, με ό,τι αυτό συνεπάγεται – υποκειμενικότητα, συναίσθημα, ακόμη και αντιφάσεις ανάμεσα στη μια αφήγηση και την άλλη»; «Ο άξονας αυτός προέκυψε επειδή υπήρχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να διερευνηθούν οι έμφυλες γυναικείες ταυτότητες στη Δήλο και τη Ρήνεια.
Μέσα από τις γυναικείες μαρτυρίες αναδεικνύεται ιδιαίτερα πώς οι γυναίκες βίωσαν τον ίδιο τόπο με εντελώς διαφορετικούς τρόπους: άλλες ως τόπο εργασίας και απομόνωσης, άλλες ως τόπο με τον οποίο διατήρησαν μια σχέση νοσταλγίας ή ταύτισης», εξηγεί στα «ΝΕΑ» η κοινωνική ανθρωπολόγος Δέσποινα Νάζου, που συνεργάστηκε στην έρευνα και είναι συγγενής με την Ελευθερία Νάζου, την κόρη του ιδιοκτήτη του «Σπιτιού του Μάρκου», το οποίο και αναστηλώνεται.
Αγροτική ζωή
«Είμαστε αγρότες. Με τα σιτάρια μας, με τα ζώα μας… Σιτάρι, φασόλια, καλλιεργούσαμε απ’ όλα. Κι αγελάδες και κατσίκια και πρόβατα… Σηκωνόμασταν το πρωί να πάμε στα ζώα μας. Το νερό το φέρναμε με τα χέρια απ’ το πηγάδι που ήταν πιο κάτω…. Στο θέρισμα ερχόντουσαν εργάτες και βοηθάγανε… Είχαμε κι ένα βαρκάκι. Το βράδυ πηγαίναμε πυροφάνι με τον μπαμπά μου», θυμάται η 76χρονη σήμερα Ελευθερία Νάζου, που περνούσε πολλές ώρες στον αργαλειό με νήμα αγορασμένο από τη Μύκονο.
«Η πρώτη της αντίδραση να θυμηθεί τη ζωή της στη Δήλο ήταν αρνητική», λέει η ανιψιά της, Δέσποινα Νάζου. «Εχει μπει με την οικογένειά της τόσο δυναμικά, όπως και η Μύκονος όπου ζει, στον 21ο αι., οπότε δεν ήθελε να ταράξει αυτές τις μνήμες. Εφυγε από τη Δήλο σε ηλικία 16 ετών και δεν επέστρεψε, παρά μόνο στο πλαίσιο των επαγγελματικών της υποχρεώσεων (σ.σ. δραστηριοποιείται στον χώρο των ξενοδοχείων)». Οταν τη ρωτήσαμε τον λόγο που δεν ήθελε να επιστρέψει, μας ανέφερε τα λόγια της μητέρας της, Μαρίας: «Ούτε η ψυχή μου δεν θέλω να περάσει από τη Δήλο. Οι άντρες πηγαίνανε στη Μύκονο, βρίσκονταν με τους φίλους, ξεχνιόντανε… Δύσκολα για τις γυναίκες… να πλένεις, να μαγειρεύεις, να θερίζεις… Ηταν πολύ σκληρή δουλειά. Κι εγώ δεν την ήθελα τη Δήλο. Δεν είχε μέλλον εκεί για να ζήσεις».
Διαφορετική ήταν η Δήλος της Ρίτας Ρουσουνέλου. «Ηταν τόπος που τον ήξερες με το σώμα: τον περπατούσες, τον κολυμπούσες, τον ψάρευες. Τα παιδιά των φυλάκων μεγάλωναν με βάρκες, ποδήλατα και εξερευνήσεις, με μια ελευθερία που η ίδια σήμερα αναγνωρίζει ως προνόμιο», όπως αναφέρεται στο «Ανθολόγιο». «Τα μεσημέρια μετά το μπάνιο, μετά τις 15.00, έπρεπε να πάω στο σπίτι του Μάρκου του Μαδούπα να πάρω γάλα – αν δεν είχαμε ή δεν έφτανε, ή χρειαζόμασταν για τους Γάλλους που τους έκανε η μαμά ρυζόγαλα. Πήγαινα κάθε μεσημέρι εκεί. Εκεί ήταν η Ελευθερία η Νάζου, η οποία ύφαινε στον αργαλειό. Πώς μου άρεσε να τη βλέπω και να ακούω το κλατς-κλατς της σαΐτας που έφευγε! Και πηγαίναμε να ακούσουμε σίριαλ στο ραδιόφωνο. Είχε το “Πικρή Μικρή μου Αγάπη”. Καθόμουν εκεί μέχρι που σουρούπωνε πια. Ωσπου να γυρίσω στο σπίτι ήταν βράδυ και εκείνη την ώρα φοβόμουν πάρα πολύ, γιατί άκουγα συνεχώς φσσς, φσσς και νόμιζα ότι θα έβγαινε φίδι που είχε πολλά».
Η Φρασκούλα Πατεράκη, κόρη του φύλακα Νικόλα Πατεράκη, ανήκε στις ίδιες παιδικές παρέες με τη Ρίτα – αλλά η διαδρομή της είναι αντίστροφη: έφυγε σε ηλικία 12 ετών και επέστρεψε στα είκοσι, όχι απλώς για να γίνει φύλακας αλλά για τον τόπο και για όσα αγάπησε περισσότερο που όπως λέει η ίδια ήταν: «Η ελευθερία, που την έχω μέχρι σήμερα. Η μέσα μου ελευθερία». Χρόνια αργότερα, έζησε δέκα μέρες στο μισογκρεμισμένο πια σπίτι του Μαδούπα – μία από τις τελευταίες που το κατοίκησε πριν από την εγκατάλειψη. «Ηθελα να δω πώς είναι να μην έχεις τίποτα σε ένα μέρος – και εκεί πέρα δεν είχε τίποτα. Εβαζες ένα-δύο ξύλα, ένα πανί από πάνω, κοιμόσουν έτσι».
Χρυσά δαχτυλίδα μέσα σε πακέτα τσιγάρων
Ξεχωριστή είναι η ιστορία της Κατερίνας Καραλή με ρίζα στις Μεγάλες Δήλες, τη Ρήνεια. «Η δική της αγροτική μνήμη είναι γεμάτη λαχτάρα: ίσως επειδή η Δήλος δεν πρόλαβε να γίνει ο τόπος του δικού της μόχθου – ήταν ο τόπος που στερήθηκε, παιδί ακόμη, όταν πέθανε ο πατέρας της και χάθηκε η παρτίδα. Γύρισε στα σαράντα επτά της, με σύμβαση καθαρίστριας, και φρόντισε τον χώρο επί χρόνια με μια αφοσίωση που τα επίσημα έγγραφα δεν κατέγραψαν ποτέ», σημειώνεται στην εισαγωγή του «Ανθολογίου». «Στα χαρτιά ήμουνα καθαρίστρια», υποστηρίζει. Στην πράξη, φύλαγε το μουσείο πόρτα πόρτα μαζί με τον επιμελητή, κρατούσε τα κλειδιά, ξεχειμώνιαζε μήνες στο νησί με μόνη συντροφιά τον νυχτοφύλακα και καθάριζε μόνη της όλο τον χώρο ως το λιμάνι.
Το απόκομμα με το δημοσίευμα των «ΝΕΩΝ» (4/4/1964) για τη «μικρότερη έμπορο της Ελλάδας με έδρα της τη Δήλο», την πεντάχρονη τότε Ρίτα Ρουσουνέλου
«Τον έχω γυρίσει όλον, τον έχω ζήσει πετραδάκι πετραδάκι. Γι’ αυτό σου λέω ότι δεν θέλω να μου τον πειράζουν», λέει και θυμάται ένα παλιό κιβώτιο που φυλαγόταν στο μουσείο, με «χρυσά της Δήλου», και που το κλειδί του είχε χαθεί· όταν μια Δευτέρα ήρθε ο κλειδαράς να το ανοίξει, αυτά που αποκάλυψε το κιβώτιο έμειναν χαραγμένα στη μνήμη της: πακέτα τσιγάρα – Παπαστράτος, Ασσος – και μέσα τους χρυσά δαχτυλίδια από την ανασκαφή. Πάνω στα πακέτα, γραμμένα τα ονόματα των εργατών που τα είχαν μαζέψει πριν από δεκαετίες: ο μπαρμπα-Μιχάλης, ο αδερφός του παππού της. Και ο πατέρας της. Ο αδερφός της είχε υπηρετήσει δεκαοκτώ χρόνια φύλακας στο ίδιο νησί χωρίς να τα δει ποτέ· η συνάντηση, φαίνεται, περίμενε εκείνη. «Τέτοια εμπιστοσύνη τούς είχανε, τους παλιούς ανθρώπους που δεν ξέρανε γράμματα. […] Εγώ την ιστορία αυτή την είχα ακούσει από τον παππού τον Γιώργη σαν παραμύθι. […] Ημουν τυχερή να τα βρω εγώ».
Ιστορίες για τα ψηφιδωτά
Το «Ανθολόγιο» κλείνει με τις θύμησες της 56χρονης σήμερα Ειρήνης Συριανού που δηλώνει «πιο Δηλιανή», διότι η σύλληψή της έγινε στη Δήλο. Παιδί αγροτικής οικογένειας, με παρτίδες στη Δήλο και στη Ρήνεια, μεγάλωσε ανάμεσα στα ζώα – «ήτανε ομάδα», λέει για τον γάιδαρο και την κατσίκα που την ακολουθούσαν παντού – και ανάμεσα στα μνημεία, που ήταν οι τόποι του παιχνιδιού της: με τα άλλα παιδιά έπλαθαν ιστορίες για τα δελφίνια των ψηφιδωτών – το ένα φορούσε στεφάνι, ο νικητής – κι έδιναν παραστάσεις μέσα στο αρχαίο θέατρο.
«Πήγαινα να μαζέψω ψαράκια στη Μινώα Κρήνη», θυμάται. Και στον δρόμο για το κελί τής οικογένειάς της, περνώντας από την Οικία των Δελφινιών, έβλεπε κάθε μέρα την εικόνα της Τανίτ, της φοινικικής θεάς που φυλάει το κατώφλι. Τα τελευταία 25 χρόνια που έχει δικό της εργαστήριο ψηφιδωτού η Tανίτ αποτελεί τη σφραγίδα της.
Διαβάστε Περισσότερα στην ΠΗΓΗ:Read More | https://www.tanea.gr/
Το HellasVoice.gr αποτελεί ένα σύγχρονο ψηφιακό ενημερωτικό μέσο με στόχο την άμεση, αξιόπιστη και πολυθεματική ενημέρωση του κοινού. Με έμφαση στην ελληνική επικαιρότητα αλλά και σε θέματα διεθνούς ενδιαφέροντος, το HellasVoice.gr καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ειδήσεων που αφορούν την κοινωνία, την πολιτική, την οικονομία, τον τουρισμό, την υγεία και την καθημερινότητα.
Η πλατφόρμα αξιοποιεί σύγχρονες τεχνολογίες περιεχομένου, συνδυάζοντας επιλεγμένες ειδήσεις από έγκυρες πηγές με πρωτογενές υλικό, προσφέροντας στον αναγνώστη μια ολοκληρωμένη εμπειρία ενημέρωσης. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη σωστή δομή των άρθρων, την ταχύτητα φόρτωσης και τη βέλτιστη εμπειρία χρήσης σε κινητές συσκευές.
Στόχος του HellasVoice.gr είναι να αποτελέσει ένα δυναμικό και αξιόπιστο σημείο αναφοράς στον χώρο της ψηφιακής ενημέρωσης, συμβάλλοντας στη διάδοση της πληροφορίας με διαφάνεια, συνέπεια και σεβασμό προς τον αναγνώστη.