Τη δύναμη του πολιτισμού ως εργαλείου γεωπολιτικής ισχύος ανέδειξε ο καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας Ιωάννης Μάζης, παρεμβαίνοντας στην εκπομπή «Review» της Ιρένας Αργύρη στη “Ναυτεμπορική”.
Με αφορμή την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα και τις εκτενείς αναφορές του στην ελληνική παράδοση, ο Ιωάννης Μάζης ανέλυσε τον ρόλο που διαδραματίζουν ο πολιτισμός και η πληροφορία στη διαμόρφωση της διεθνούς ισχύος. Όπως επισήμανε, από τους τέσσερις βασικούς πυλώνες της γεωπολιτικής ισχύος —άμυνα, ασφάλεια, οικονομία και πολιτισμός-πληροφορία— ο τελευταίος είναι ίσως ο ισχυρότερος.
Ο λόγος, εξήγησε, είναι ότι ο πολιτισμός δεν απευθύνεται αποκλειστικά στη λογική, αλλά πρωτίστως στο συναίσθημα των κοινωνιών. «Ο νους χρειάζεται επιχειρήματα. Το συναίσθημα χρειάζεται ερεθίσματα», παρατήρησε, υπογραμμίζοντας ότι όποιος κερδίζει τη μάχη των συναισθημάτων μπορεί να επηρεάσει βαθιά τη στάση και τη συμπεριφορά ολόκληρων κοινωνικών σχηματισμών.
Ο καθηγητής αναφέρθηκε στην ιστορική αξιοποίηση της τέχνης και του πολιτισμού κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Υπενθύμισε τον τρόπο με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποίησαν πολιτιστικά δίκτυα, περιοδικά, καλλιτέχνες και διανοουμένους για να αντιπαρατεθούν στην ιδεολογική επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης και του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Αντίστοιχα, χαρακτήρισε το Χόλιγουντ «ιδεολογικό όπλο τεράστιας εμβέλειας», ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της αμερικανικής ήπιας ισχύος.
Το μήνυμα Ρούμπιο και το «rebranding» της Ελλάδας
Κατά την εκτίμηση του Ιωάννη Μάζη, η αναφορά του Μάρκο Ρούμπιο στις οικουμενικές αξίες του κλασικού ελληνισμού δεν ήταν ούτε τυχαία ούτε μια απλή διπλωματική φιλοφρόνηση. Η τιμή, η ανδρεία, ο πατριωτισμός, η πρόοδος και κυρίως η δημοκρατία επιστρατεύθηκαν για να παρουσιαστεί εκ νέου η Ελλάδα ως θεμελιώδης πυλώνας του δυτικού πολιτισμού.
Πρόκειται, όπως είπε, για μια υψηλού επιπέδου αξιακή προβολή της χώρας και για ένα ισχυρό διεθνές «rebranding» της Ελλάδας. Η Ουάσιγκτον, σύμφωνα με την ανάλυσή του, αναζητεί πολιτισμικό βάθος και μια σύνδεση με τις ελληνορωμαϊκές ρίζες της Δύσης, σε μια περίοδο κατά την οποία το δυτικό αξιακό οικοδόμημα βρίσκεται αντιμέτωπο με κρίση ταυτότητας και ισχυρές προκλήσεις από δυνάμεις με μακραίωνη πολιτισμική παράδοση, όπως η Κίνα και η Ινδία.
Ο Ιωάννης Μάζης σημείωσε ότι μια τέτοια εξέλιξη αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την Ελλάδα. Όταν η ισχυρότερη δύναμη του κόσμου δηλώνει ότι θαυμάζει τον ελληνικό πολιτισμό και επιδιώκει να συνδεθεί μαζί του, η χώρα οφείλει να αντιληφθεί το μήνυμα και να το μετατρέψει σε συγκεκριμένη πολιτική.
«Το βασικό πυρηνικό όπλο της χώρας είναι ο πολιτισμός»
«Το βασικό πυρηνικό όπλο της χώρας είναι ο πολιτισμός», τόνισε χαρακτηριστικά. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι αυτό το όπλο δεν αξιοποιείται σήμερα με συστηματικό τρόπο.
Για να αλλάξει η κατάσταση, χρειάζεται επανασχεδιασμός της ελληνικής παιδείας, ενίσχυση της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης και δημιουργία προγραμμάτων πολιτιστικής προβολής με στρατηγικό βάθος και σαφή πολιτική στόχευση. Μια τέτοια στρατηγική, κατά τον ίδιο, δεν μπορεί να περιορίζεται στη θητεία μίας κυβέρνησης. Πρέπει να αποτελέσει διαχρονική εθνική πολιτική, αποδεκτή από το σύνολο της πολιτικής ηγεσίας.
Ο ελληνικός πολιτισμός δεν είναι ανάγκη να προβάλλεται μέσα από στερεότυπα ή μέσα από μια στείρα αναπαραγωγή του παρελθόντος. «Η Ελλάδα είναι χρώμα, είναι φως, είναι αέρας, είναι διάνοια, είναι έννοια», σημείωσε, υποστηρίζοντας ότι αυτά τα στοιχεία μπορούν να εκφραστούν δημιουργικά και μέσα από τη σύγχρονη τέχνη.
Παράλληλα, ζήτησε ουσιαστική στήριξη των καλλιτεχνών και αναβάθμιση της θέσης των εικαστικών μαθημάτων στο εκπαιδευτικό σύστημα. Χωρίς δημιουργούς που να μπορούν να ζήσουν από την εργασία τους και χωρίς νέα γενιά με αισθητική και πολιτιστική παιδεία, η Ελλάδα δεν μπορεί να ασκήσει αποτελεσματική πολιτιστική διπλωματία.
Η μάχη για τις «ψυχές και τα μυαλά»
Ο Ιωάννης Μάζης χρησιμοποίησε το παράδειγμα της Σοβιετικής Ένωσης για να καταδείξει τα όρια της στρατιωτικής ισχύος. Η κατάρρευσή της, όπως ανέφερε, δεν προήλθε από ξένες τεθωρακισμένες μεραρχίες ή από βομβαρδισμούς, αλλά από τη σταδιακή απώλεια της μάχης για τις «ψυχές και τα μυαλά».
Η Ελλάδα, υποστήριξε, διαθέτει ένα τεράστιο απόθεμα οικουμενικών αξιών: τον ανθρωπισμό, την αλληλεγγύη, την ευθύνη, τη δημοκρατία, το μέτρο και τον σεβασμό προς τον άνθρωπο. Δεν χρειάζεται να κατασκευάσει ένα πλαστό αφήγημα, αλλά να επαναφέρει στο προσκήνιο ένα πραγματικό αφήγημα που έχει λησμονηθεί.
Ο σεβασμός στην εθνική ταυτότητα, στην ιστορία, στα ήθη και στις παραδόσεις δεν συνεπάγεται, κατά τον καθηγητή, περιφρόνηση προς άλλους λαούς. Στο πλαίσιο αυτό διαχώρισε τον εθνικισμό, όπως τον προσδιόρισε ως προσήλωση στην εθνική ανάπτυξη και ταυτότητα χωρίς μισαλλοδοξία, από τον σοβινισμό, ο οποίος χαρακτηρίζεται από επιθετικότητα και απαξίωση των άλλων.
Από την κλασική Ελλάδα στο Βυζάντιο
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού. Επισήμανε ότι το ελληνικό αφήγημα δεν εξαντλείται στην κλασική αρχαιότητα, αλλά περνά από τα ελληνιστικά χρόνια, το Ανατολικό Ρωμαϊκό Κράτος και το Βυζάντιο έως τη νεότερη Ελλάδα.
Τα ελληνικά γράμματα, υπενθύμισε, ταξίδεψαν στη Βαγδάτη και στον αραβικό κόσμο, έφθασαν στην Ισπανία και από εκεί επέστρεψαν στη Δυτική Ευρώπη. Έργα του Ιπποκράτη, του Γαληνού, του Πυθαγόρα και άλλων Ελλήνων επιστημόνων και φιλοσόφων συνέβαλαν στη μεταφορά της ιατρικής, των μαθηματικών και της φιλοσοφικής σκέψης.
Η γνώση και η προβολή αυτής της διαδρομής δεν αποτελούν, σύμφωνα με τον Ιωάννη Μάζη, άσκηση κενού μεγαλείου. Αποτελούν έναν τρόπο να κατανοήσει η σύγχρονη Ελλάδα ποια είναι, τι έχει προσφέρει στον παγκόσμιο πολιτισμό και πώς μπορεί να κερδίσει διεθνή σεβασμό.
Το τελικό του μήνυμα ήταν σαφές: η Ελλάδα κάθεται επάνω σε ένα πολιτιστικό «χρυσορυχείο», αλλά εξακολουθεί να το αντιμετωπίζει με αμηχανία ή αδιαφορία. Η ανάδειξή του μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο μέσο διεθνούς προβολής, αλλά κεντρικό άξονα μιας νέας, μακρόπνοης εξωτερικής πολιτικής.
Το HellasVoice.gr αποτελεί ένα σύγχρονο ψηφιακό ενημερωτικό μέσο με στόχο την άμεση, αξιόπιστη και πολυθεματική ενημέρωση του κοινού. Με έμφαση στην ελληνική επικαιρότητα αλλά και σε θέματα διεθνούς ενδιαφέροντος, το HellasVoice.gr καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ειδήσεων που αφορούν την κοινωνία, την πολιτική, την οικονομία, τον τουρισμό, την υγεία και την καθημερινότητα.
Η πλατφόρμα αξιοποιεί σύγχρονες τεχνολογίες περιεχομένου, συνδυάζοντας επιλεγμένες ειδήσεις από έγκυρες πηγές με πρωτογενές υλικό, προσφέροντας στον αναγνώστη μια ολοκληρωμένη εμπειρία ενημέρωσης. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη σωστή δομή των άρθρων, την ταχύτητα φόρτωσης και τη βέλτιστη εμπειρία χρήσης σε κινητές συσκευές.
Στόχος του HellasVoice.gr είναι να αποτελέσει ένα δυναμικό και αξιόπιστο σημείο αναφοράς στον χώρο της ψηφιακής ενημέρωσης, συμβάλλοντας στη διάδοση της πληροφορίας με διαφάνεια, συνέπεια και σεβασμό προς τον αναγνώστη.