Του Μάικλ Ρούμπιν, Middle East Forum
Στις 27 Νοεμβρίου 2019, η Τουρκία και η Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας με έδρα την Τρίπολη, η οποία είχε επιλεγεί από τη Λιβύη, υπέγραψαν συμφωνία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, δύο χωρών που στο πλησιέστερο σημείο τους απέχουν 352 μίλια μεταξύ τους. Για να χαραχθεί αυτή η γραμμή, ωστόσο, απαιτείται παραβίαση των υδάτων της Ρόδου, της Καρπάθου και διχοτόμηση του ανατολικού άκρου της Κρήτης. Ήταν το ισοδύναμο μιας υποθετικής συμφωνίας για τα θαλάσσια σύνορα μεταξύ Αιγύπτου και Ιταλίας, που διέσχιζε τα ύδατα της Λιβύης και της Μάλτας.
Η συμφωνία αντανακλούσε τόσο τον νέο ιμπεριαλισμό της Τουρκίας όσο και την έλλειψη πραγματικής κυριαρχίας της Λιβύης. Όσον αφορά τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η κυβέρνηση του Φαγιέζ αλ-Σάρατζ με έδρα την Τρίπολη υπήρχε μόνο για να επικυρώσει την αρπαγή πόρων της Τουρκίας.
Η κυβέρνηση με έδρα τη Βεγγάζη ήταν πολύ πιο επιτυχημένη από αυτήν της Τρίπολης στην ανάπτυξη, την οικονομία και την ασφάλεια.
Όταν ο υπουργός Εξωτερικών με έδρα την Τρίπολη, Μοχάμεντ Ταχέρ Σιάλα, υπέγραψε τη συμφωνία, μεγάλο μέρος του κόσμου την καταδίκασε. Αντανακλούσε τον ερασιτεχνισμό της κυβέρνησης με έδρα την Τρίπολη. Το προηγούμενο που έθεσε η Τουρκία με τον νέο μεσογειακό χάρτη της ήταν εξίσου επιζήμιο για το ναυτικό δίκαιο με τις διεκδικήσεις του Ιράν για το Στενό του Ορμούζ και τη Γραμμή Εννέα Διαδρομών της Κίνας .
Η λιβυκή εξουσία διχάστηκε μετά την πτώση του Λίβυου ηγέτη Μουαμάρ Καντάφι το 2011. Ο πρώην στρατάρχης της εποχής Καντάφι, Χαλίφα Χαφτάρ, επικεφαλής των Λιβυκών Αραβικών Ενόπλων Δυνάμεων, έχει κυριαρχήσει στην ανατολική Λιβύη. Μετά τη δολοφονία του πρέσβη των ΗΠΑ Κρις Στίβενς από τους ισλαμιστές πολιτοφύλακες -πολλές από τις οποίες υποστηρίζονται από την Τουρκία, το Κατάρ και άλλα ριζοσπαστικά κράτη-, οι δυνάμεις του Χαφτάρ εξαπέλυσαν την Επιχείρηση «Αξιοπρέπεια» και έδιωξαν τους πολιτοφύλακες από τη Βεγγάζη. Σήμερα, οι Λιβυκές Αραβικές Ένοπλες Δυνάμεις ελέγχουν το 80% της χώρας. Η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση στην Τρίπολη, με επικεφαλής τον μη εκλεγμένο Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπεχ, ελέγχει χαλαρά την υπόλοιπη χώρα και παρέχει καταφύγιο στις υπόλοιπες πολιτοφυλακές.
Αρχικά, η Βουλή των Αντιπροσώπων, το νομοθετικό σώμα που επιβλέπει τις περιοχές που ελέγχονται από τις Λιβυκές Αραβικές Ένοπλες Δυνάμεις, απέρριψε τη συμφωνία Λιβύης-Τουρκίας. Αυτό άλλαξε στις 20 Οκτωβρίου 2026, όταν, μετά από παρατεταμένο τουρκικό λόμπινγκ, η Βουλή των Αντιπροσώπων επικύρωσε ξαφνικά τη συμφωνία.
Ο Χαλίφα Χάφταρ σε φωτογραφία αρχείου.
Η επικύρωση δεν καθιστά τη ναυτιλιακή συμφωνία πιο νόμιμη και πιθανότατα πρόκειται για λάθος του στρατάρχη και του γιου του Σαντάμ: Η κυβέρνηση με έδρα τη Βεγγάζη ήταν πολύ πιο επιτυχημένη από αυτήν της Τρίπολης στην ανάπτυξη, την οικονομία και την ασφάλεια. Η αντιπαράθεση μεταξύ της παραβίασης του διεθνούς δικαίου από την Τρίπολη και της επιβεβαίωσης της από τη Βεγγάζη ήταν μια σημαντική εύνοια για την υπόθεσή της. Σιγά σιγά, οι ευρωπαϊκές χώρες το αναγνώρισαν αυτό: η Ιταλία και η Ελλάδα άνοιξαν προξενεία στη Βεγγάζη, και άλλες χώρες θα είχαν ακολουθήσει αν δεν υπήρχε η παρέμβαση του Ντμπέιμπα. Τώρα, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να ενώνεται για να καταδικάσει την κίνηση της Βουλής των Αντιπροσώπων, η Βεγγάζη θα ήταν τυχερή αν τα ευρωπαϊκά υπουργεία εξωτερικών δεν ανακαλούσαν τους διπλωμάτες τους. Η Αίγυπτος, σημαντικός εταίρος της κυβέρνησης Χαφτάρ, καταδίκασε επίσης την κίνηση.
Ωστόσο, η Ουάσινγκτον και η Δύση θα πρέπει να εξετάσουν τα δικά τους λάθη. Η Τουρκία άσκησε πιέσεις όταν άλλες χώρες αρνήθηκαν να εμπλακούν στη Βεγγάζη. Με κάθε αντικειμενικό μέτρο, η κυβέρνηση με έδρα τη Βεγγάζη θα έπρεπε να κυβερνά τη Λιβύη. Έχει εκπληρώσει την αποστολή της κυβέρνησης και έχει τεράστια ανάπτυξη, ενώ η υπεξαίρεση και η στασιμότητα χαρακτηρίζουν την Τρίπολη. Ο Ντμπέιμπεχ φιλοξενεί έναν μεγάλο μουφτή του οποίου οι θέσεις αντικατοπτρίζουν εκείνες της Αλ Κάιντα και του Ισλαμικού Κράτους. Είναι σημαντικό ότι οι Χαφτάρ είναι εθνικιστές. Δεν προωθούν τον αυτονομισμό. Το αρχικό σύνταγμα της Λιβύης ονόμαζε την Τρίπολη και τη Βεγγάζη συμπρωτεύουσες, ένα σύστημα παρόμοιο με αυτό της Νότιας Αφρικής.
Η αρχική αποδοχή της Τρίπολης ήταν αυθαίρετη. Η υπουργός Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον και ο βοηθός της – ο μελλοντικός Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας Τζέικ Σάλιβαν – έδωσαν προνόμια στους Ισλαμιστές στην μετα-Καντάφι τάξη πραγμάτων στη Λιβύη, ακόμη και μετά την απόρριψή τους από τους Λιβυκούς στις εκλογές. Η λογική τους – και αυτή των Ευρωπαίων και των Ηνωμένων Εθνών – ήταν ότι η περιθωριοποίηση των Ισλαμιστών θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη βία. Ο κατευνασμός έγινε επίσημη πολιτική.
Σήμερα, πολλοί διπλωμάτες έχουν ξεχάσει την προέλευση αυτής της πολιτικής. Το Υπουργείο Εξωτερικών λειτουργεί ιδιαίτερα στα τυφλά, αρνούμενο μάλιστα να στελεχώσει μια πραγματική πρεσβεία στην Τρίπολη, τοποθετώντας την αντίθετα στη γειτονική Τυνησία. Στη Βεγγάζη, η πικρία παραμένει επειδή το Υπουργείο Εξωτερικών αποχώρησε μετά την επίθεση στο προξενείο χωρίς να πληρώσει το ενοίκιο στην τοπική οικογένεια που είχε νοικιάσει το ακίνητο, παρόλο που η τρομοκρατική επίθεση δεν είχε καμία σχέση με αυτούς.
Αγνοώντας τη Βεγγάζη, το Υπουργείο Εξωτερικών και πολλοί στην Ευρώπη άνοιξαν την πόρτα στην Τουρκία για να εκμεταλλευτεί το πλεονέκτημα. Η Τουρκία μπορεί να είναι ένας κακόβουλος παράγοντας, αλλά ο ηγέτης της δεν είναι ούτε παθητικός ούτε τεμπέλης. Το επίμονο λόμπινγκ καταστέλλει την αντίσταση.
Με την ψηφοφορία της 20ής Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων ανέτρεψε την προηγούμενη απόρριψή της. Αν μπορεί να αναιρέσει την απόφασή της μία φορά, μπορεί να το κάνει ξανά.
Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη μπορεί να ενοχλούνται από τους Χαφτάρ, η πραγματικότητα είναι ότι δεν έχουν κάνει τίποτα που δεν έχουν κάνει οι αρχές της Τρίπολης, τις οποίες οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι αγκαλιάζουν. Το Υπουργείο Εξωτερικών και τα ευρωπαϊκά υπουργεία Εξωτερικών θα πρέπει να εξηγήσουν γιατί για τόσο καιρό έχουν παραμελήσει εκείνες τις δυνάμεις που είχαν από καιρό προσαρμόσει τις πολιτικές τους στις ευρωπαϊκές ερμηνείες και συμφέροντα.
Ενώ οι πόλεμοι προσφορών είναι ακατάλληλοι, υπάρχει περιθώριο ελιγμών. Με την ψηφοφορία της 20ής Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων ανέτρεψε την προηγούμενη απόρριψή της. Αν μπορεί να ανατρέψει την άποψή της μία φορά, μπορεί να το κάνει ξανά. Η διεθνής κοινότητα μπορεί επίσης να λάβει τη θέση ότι οι αποφάσεις της Βουλής των Αντιπροσώπων, της οποίας οι θητείες των μελών έχουν λήξει προ πολλού, είναι άνευ νοήματος. Για να είμαστε συνεπείς, λοιπόν, το Υπουργείο Εξωτερικών και τα ευρωπαϊκά υπουργεία Εξωτερικών θα πρέπει επίσης να σταματήσουν την πλασματική μορφή του καθεστώτος Ντμπέιμπεχ.
Αντί να χρησιμοποιηθεί η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων για την απομόνωση της ανατολής, υπέρ μιας κυβέρνησης που βρίσκεται ακόμη περισσότερο στην τσέπη των Τούρκων, η κοινή θέση των ΗΠΑ, της Ευρώπης και των Ηνωμένων Εθνών θα πρέπει να είναι η διεξαγωγή εκλογών τώρα και η σύνδεση της βοήθειας και της συνεργασίας με την επανεξέταση και την απόρριψη της ναυτιλιακής συμφωνίας της Τουρκίας από τη νέα νομοθετική εξουσία.
Το HellasVoice.gr αποτελεί ένα σύγχρονο ψηφιακό ενημερωτικό μέσο με στόχο την άμεση, αξιόπιστη και πολυθεματική ενημέρωση του κοινού. Με έμφαση στην ελληνική επικαιρότητα αλλά και σε θέματα διεθνούς ενδιαφέροντος, το HellasVoice.gr καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ειδήσεων που αφορούν την κοινωνία, την πολιτική, την οικονομία, τον τουρισμό, την υγεία και την καθημερινότητα.
Η πλατφόρμα αξιοποιεί σύγχρονες τεχνολογίες περιεχομένου, συνδυάζοντας επιλεγμένες ειδήσεις από έγκυρες πηγές με πρωτογενές υλικό, προσφέροντας στον αναγνώστη μια ολοκληρωμένη εμπειρία ενημέρωσης. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη σωστή δομή των άρθρων, την ταχύτητα φόρτωσης και τη βέλτιστη εμπειρία χρήσης σε κινητές συσκευές.
Στόχος του HellasVoice.gr είναι να αποτελέσει ένα δυναμικό και αξιόπιστο σημείο αναφοράς στον χώρο της ψηφιακής ενημέρωσης, συμβάλλοντας στη διάδοση της πληροφορίας με διαφάνεια, συνέπεια και σεβασμό προς τον αναγνώστη.