Νέα δεδομένα στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις διαμορφώνει η εκλογική νίκη των Δημοκρατικών στις Ηνωμένες Πολιτείες, προκαλώντας προβληματισμό στην Άγκυρα για το μέλλον των μεγάλων εξοπλιστικών προγραμμάτων της.
Η προσπάθεια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να εξασφαλίσει την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 και την άρση των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα δυσμενέστερο πολιτικό περιβάλλον.
Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας στις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026, περιορίζοντας τα περιθώρια ελιγμών του Ντόναλντ Τραμπ κατά το υπόλοιπο της προεδρικής του θητείας. Οι νέοι συσχετισμοί θα αποτυπωθούν θεσμικά με την ανάληψη καθηκόντων του νέου Κογκρέσου στις 3 Ιανουαρίου 2027.
Τούρκοι δημοσιογράφοι και αναλυτές προειδοποιούν ότι η προσωπική σχέση Ερντογάν–Τραμπ ενδέχεται πλέον να μην αρκεί για την υπέρβαση των αμερικανικών νομοθετικών εμποδίων.
Η ανησυχία για το ελληνικό λόμπι
Η Τουρκάλα αναλύτρια Μπαρτσίν Γκιναντς εκτιμά ότι η αλλαγή της πολιτικής ισορροπίας στο Κογκρέσο δημιουργεί ευνοϊκότερες συνθήκες για την προώθηση ελληνικών θέσεων στην Ουάσιγκτον.
Κατά την άποψή της, το ελληνικό λόμπι θα διαθέτει ευκολότερη πρόσβαση σε Δημοκρατικούς βουλευτές και γερουσιαστές, γεγονός που θα μπορούσε να ενισχύσει τις πρωτοβουλίες εναντίον της τουρκικής πολιτικής.
Οι διαφωνίες με την Άγκυρα δεν περιορίζονται στα ζητήματα των εξοπλισμών. Περιλαμβάνουν επίσης την κατάσταση της δημοκρατίας, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη συμπεριφορά της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή.
Η Γκιναντς επισημαίνει ότι ακόμη και ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος διατηρεί φιλική σχέση με τον Τούρκο πρόεδρο, δεν έχει κατορθώσει μέχρι σήμερα να επιλύσει τις εκκρεμότητες που υπάρχουν στο Κογκρέσο.
Εκτιμά, επομένως, ότι η νέα πολιτική πραγματικότητα θα καταστήσει τις διαπραγματεύσεις ακόμη πιο δύσκολες.
Οι S-400 παραμένουν το μεγαλύτερο εμπόδιο
Κεντρικό ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί η κατοχή των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 από την Τουρκία.
Η αγορά τους οδήγησε το 2019 στον αποκλεισμό της Άγκυρας από το πρόγραμμα των F-35, καθώς η Ουάσιγκτον εκτίμησε ότι η ταυτόχρονη παρουσία των ρωσικών συστημάτων και των αμερικανικών μαχητικών δημιουργούσε σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια της τεχνολογίας stealth.
Τον Δεκέμβριο του 2020 επιβλήθηκαν επίσης κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA στην τουρκική υπηρεσία αμυντικών προμηθειών και σε στελέχη της.
Η Μπαρτσίν Γκιναντς υποστηρίζει ότι, εφόσον η Τουρκία επιθυμεί πραγματικά να αποκτήσει F-35, θα πρέπει να αναζητήσει λύση στο πρόβλημα των S-400 μέσω συνεννόησης με τη Μόσχα.
Η επισήμανση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις πολιτικές σχέσεις Ουάσιγκτον–Άγκυρας, αλλά συγκεκριμένες προϋποθέσεις που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Ερευνών του Κογκρέσου (CRS), η μεταφορά F-35 στην Τουρκία απαγορεύεται βάσει της νομοθεσίας του 2020, εκτός εάν η αμερικανική εκτελεστική εξουσία πιστοποιήσει την εκπλήρωση συγκεκριμένων όρων, μεταξύ των οποίων η μη κατοχή των S-400 από την Άγκυρα.
Δύο μήνες προθεσμία βλέπουν οι Τούρκοι αναλυτές
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία εκφράζει ο Τούρκος ακαδημαϊκός Κεμάλ Ολτσάρ, ο οποίος εκτιμά ότι η Άγκυρα διαθέτει ένα εξαιρετικά περιορισμένο χρονικό παράθυρο για να πετύχει συμφωνία με την κυβέρνηση Τραμπ.
Όπως επισημαίνει, τέσσερα κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοικτά στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις: οι κινητήρες για το τουρκικό μαχητικό KAAN, η προμήθεια F-35, οι κυρώσεις CAATSA και οι αμερικανικοί τελωνειακοί δασμοί.
Ο Ολτσάρ υπενθυμίζει ότι ο Ερντογάν είχε εμφανιστεί αισιόδοξος μετά τις επαφές του με τον Αμερικανό πρόεδρο, υποστηρίζοντας ότι υπήρχε πρόοδος στα ζητήματα των κυρώσεων και των εξοπλισμών.
Ωστόσο, θεωρεί ότι οποιαδήποτε ουσιαστική διευθέτηση πρέπει να προχωρήσει πριν από τις 3 Ιανουαρίου 2027, όταν θα αναλάβει καθήκοντα το νέο Κογκρέσο.
Η εκτίμησή του βασίζεται στην πεποίθηση ότι οι Δημοκρατικοί θα υιοθετήσουν αυστηρότερη στάση απέναντι στην Τουρκία, ιδιαίτερα όσον αφορά την εφαρμογή των κυρώσεων.
«Οι Δημοκρατικοί θα κλείσουν τις πόρτες»
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο ακαδημαϊκός Τολγκά Σακμάν, ο οποίος θεωρεί εξαιρετικά δύσκολη την άρση των κυρώσεων CAATSA υπό τους νέους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς.
Ο Σακμάν υπογραμμίζει ότι η πολιτική βούληση του Αμερικανού προέδρου δεν αρκεί από μόνη της για την επίλυση προβλημάτων που συνδέονται με τη νομοθεσία και την αρμοδιότητα του Κογκρέσου.
Αναφέρει, μάλιστα, ότι ο Τραμπ έχει ήδη απευθυνθεί εγγράφως στο Κογκρέσο για το ζήτημα.
Ο ίδιος εμφανίζεται απαισιόδοξος ακόμη και για το ενδεχόμενο συμφωνίας μέσα στο εναπομείναν χρονικό διάστημα πριν από την αλλαγή της κοινοβουλευτικής σύνθεσης.
Πάντως, πρέπει να διευκρινιστεί ότι οι διαδικασίες άρσης ή αναστολής κυρώσεων δεν είναι όλες ίδιες. Η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες δυνατότητες ενεργειών της εκτελεστικής εξουσίας, υπό όρους και με συμμετοχή ή εποπτεία του Κογκρέσου. Συνεπώς, η εκτίμηση ότι οι Δημοκρατικοί θα αποκλείσουν οποιαδήποτε διευθέτηση αποτελεί πολιτική πρόβλεψη και όχι αυτοματοποιημένη νομική συνέπεια της εκλογικής τους νίκης.
Hürriyet: Αλλάζει η εξίσωση Ερντογάν–Τραμπ
Την αλλαγή των δεδομένων στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας αναδεικνύει και η δημοσιογράφος Χαντέ Φιράτ της τουρκικής εφημερίδας Hürriyet.
Σύμφωνα με την ανάλυσή της, η πολιτική της Άγκυρας απέναντι στην Ουάσιγκτον δεν μπορεί πλέον να βασίζεται αποκλειστικά στην προσωπική επικοινωνία και τη συνεννόηση μεταξύ Ερντογάν και Τραμπ.
Τα επόμενα δύο χρόνια, το Κογκρέσο αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο των αποφάσεων που αφορούν την Τουρκία.
Η Φιράτ επισημαίνει ότι τα σημαντικότερα ζητήματα της τουρκικής αμυντικής πολιτικής, όπως τα F-35, οι S-400 και οι κυρώσεις CAATSA, συνδέονται άμεσα με την αμερικανική νομοθεσία.
Η νέα Δημοκρατική πλειοψηφία μπορεί να αυξήσει την κοινοβουλευτική εποπτεία και να καταστήσει δυσκολότερη οποιαδήποτε απόπειρα παράκαμψης των υφιστάμενων περιορισμών.
Οι αντιδράσεις στο Κογκρέσο είχαν ξεκινήσει πριν από τις εκλογές
Η αντίθεση σε μια ενδεχόμενη επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 δεν αποτελεί καινούργια εξέλιξη.
Ήδη από τον Ιούλιο του 2026, μέλη της αμερικανικής Βουλής των Αντιπροσώπων είχαν απευθυνθεί στην κυβέρνηση Τραμπ εκφράζοντας αντιρρήσεις για την πιθανότητα πώλησης μαχητικών πέμπτης γενιάς στην Άγκυρα.
Όπως καταγράφεται σε έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου, δέκα βουλευτές είχαν προειδοποιήσει ότι η συμπεριφορά του Ερντογάν απέναντι σε εταίρους των ΗΠΑ και οι αμυντικές σχέσεις της Τουρκίας με αντιπάλους της Ουάσιγκτον καθιστούν προβληματική μια τέτοια πώληση.
Παράλληλα, ομάδα 18 βουλευτών είχε ζητήσει να εξεταστεί κοινοβουλευτική αντίδραση εάν η αμερικανική κυβέρνηση επιχειρούσε να επανεντάξει την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35 παρακάμπτοντας τις προβλέψεις του CAATSA χωρίς επαρκή νομική βάση.
Η ίδια έκθεση καταγράφει ότι το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών είχε αναγνωρίσει πως η Τουρκία δεν πληρούσε ακόμη τις νόμιμες προϋποθέσεις για τη μεταφορά των μαχητικών.
Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν ότι τα εμπόδια που αντιμετωπίζει η Άγκυρα προϋπήρχαν της εκλογικής νίκης των Δημοκρατικών.
Στο επίκεντρο η αεροπορική ισορροπία Ελλάδας–Τουρκίας
Το ζήτημα των F-35 έχει άμεση σχέση και με την ισορροπία αεροπορικής ισχύος στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία επιδιώκει την απόκτηση 40 μαχητικών F-35, ενώ παράλληλα προωθεί την ανάπτυξη του εγχώριου μαχητικού KAAN.
Η Ελλάδα, από την πλευρά της, έχει προχωρήσει στο πρόγραμμα απόκτησης F-35, εντάσσοντας τα αεροσκάφη πέμπτης γενιάς στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό αναβάθμισης της Πολεμικής Αεροπορίας.
Η προοπτική παρατεταμένου αποκλεισμού της Τουρκίας από το αμερικανικό πρόγραμμα θα μπορούσε να επηρεάσει τον χρονικό ορίζοντα εκσυγχρονισμού της τουρκικής αεροπορίας και τη συγκριτική τεχνολογική εξέλιξη των δύο χωρών.
Ωστόσο, η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από τη διευθέτηση του ζητήματος των S-400, τις αποφάσεις της κυβέρνησης Τραμπ και τη στάση του νέου Κογκρέσου.
Η εκλογική αλλαγή στην Ουάσιγκτον δεν σημαίνει αυτομάτως οριστικό αποκλεισμό της Τουρκίας από τα F-35. Δημιουργεί, όμως, πρόσθετες πολιτικές δυσκολίες σε ένα εξοπλιστικό ζήτημα που παραμένει άλυτο από το 2019.
Για την Άγκυρα, το βασικό πρόβλημα είναι ότι η προσωπική συνεννόηση Ερντογάν–Τραμπ δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις απαιτήσεις της αμερικανικής νομοθεσίας. Και με τους Δημοκρατικούς να αναλαμβάνουν τον έλεγχο του Κογκρέσου, οι προσπάθειες εξεύρεσης συμβιβασμού αναμένεται να γίνουν ακόμη πιο σύνθετες.
Πηγή: Read More | https://geopolitico.gr
Το HellasVoice.gr αποτελεί ένα σύγχρονο ψηφιακό ενημερωτικό μέσο με στόχο την άμεση, αξιόπιστη και πολυθεματική ενημέρωση του κοινού. Με έμφαση στην ελληνική επικαιρότητα αλλά και σε θέματα διεθνούς ενδιαφέροντος, το HellasVoice.gr καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ειδήσεων που αφορούν την κοινωνία, την πολιτική, την οικονομία, τον τουρισμό, την υγεία και την καθημερινότητα.
Η πλατφόρμα αξιοποιεί σύγχρονες τεχνολογίες περιεχομένου, συνδυάζοντας επιλεγμένες ειδήσεις από έγκυρες πηγές με πρωτογενές υλικό, προσφέροντας στον αναγνώστη μια ολοκληρωμένη εμπειρία ενημέρωσης. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη σωστή δομή των άρθρων, την ταχύτητα φόρτωσης και τη βέλτιστη εμπειρία χρήσης σε κινητές συσκευές.
Στόχος του HellasVoice.gr είναι να αποτελέσει ένα δυναμικό και αξιόπιστο σημείο αναφοράς στον χώρο της ψηφιακής ενημέρωσης, συμβάλλοντας στη διάδοση της πληροφορίας με διαφάνεια, συνέπεια και σεβασμό προς τον αναγνώστη.
