Μια από τις πιο καθηλωτικές και βαθιά συγκινητικές καταθέσεις ψυχής είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν οι τηλεθεατές του Pontos Tv, στην εκπομπή «Αναστορώ τα Παλαιά». Καλεσμένος στο στούντιο ήταν ο συγγραφέας και ερευνητής Βασίλης Σιδηρόπουλος, γενικός γραμματέας του Σωματείου Δράσης «Νίκος Καπετανίδης» και συγγραφέας του εμβληματικού ιστορικού βιβλίου «Πορείες θανάτου… και ζωής». Σε μια συζήτηση που ξεπέρασε τα όρια μιας συμβατικής τηλεοπτικής συνέντευξης, ο κ. Σιδηρόπουλος ξεδίπλωσε το κουβάρι των οικογενειακών του βιωμάτων, μεταφέροντας αυτούσιες τις φωνές των προσφύγων της πρώτης γενιάς από τον Δυτικό Πόντο, έτσι όπως τις αποτύπωσε μέσα του από την παιδική του ηλικία.
Με λόγο χειμαρρώδη, απαλλαγμένο από ακαδημαϊκές ξύλινες εκφράσεις αλλά γεμάτο από τη δωρική αλήθεια των ανθρώπων που έζησαν τη φρίκη, ο συγγραφέας συγκλόνισε το πανελλήνιο περιγράφοντας τις θηριωδίες των Νεότουρκων και των τσετών του Κεμάλ, τον ρόλο των τουρκόφωνων ποντιακών πληθυσμών, το έπος του ποντιακού αντάρτικου, αλλά και τα ανείπωτα τραύματα που κουβαλούσαν οι επιζήσαντες, οι οποίοι, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «έφτασαν στην Ελλάδα σωματικά ζωντανοί, αλλά με την ψυχή τους θαμμένη στις πατρίδες».
Η Μυσταγωγία του Παρακαθίου: Πώς διασώθηκαν οι μνήμες
Η συζήτηση ξεκίνησε με τον Βασίλη Σιδηρόπουλο να ανατρέχει στα παιδικά του χρόνια στο χωριό Κούκος της Πιερίας, έναν τόπο που αποτέλεσε καταφύγιο για πολλούς τουρκόφωνους Ποντίους της πρώτης γενιάς. Εκεί, στα λεγόμενα «παρακάθια» –τις νυχτερινές συγκεντρώσεις στα σπίτια γύρω από τη σόμπα–, ο μικρός τότε Βασίλης έγινε κοινωνός των πιο σκοτεινών αλλά και των πιο ηρωικών σελίδων της σύγχρονης ιστορίας του ελληνισμού.
Όπως εξήγησε ο συγγραφέας, οι επιζήσαντες της Γενοκτονίας σπάνια μιλούσαν δημόσια για όσα έζησαν. Η ανάγκη τους για επιβίωση, η προσπάθεια ενσωμάτωσης στη νέα πατρίδα και το βαρύ πέπλο του μετατραυματικού στρες τούς κρατούσαν σιωπηλούς κατά τη διάρκεια της ημέρας. Το βράδυ όμως, ανάμεσα σε συγγενείς και συγχωριανούς, όταν οι άμυνες έπεφταν, οι μνήμες αναδύονταν σαν λάβα.
«Ήμουν ένα παιδάκι επτά-οκτώ χρονών που καθόταν σε μια γωνιά και ρουφούσε κάθε λέξη», ανέφερε συγκινημένος ο κ. Σιδηρόπουλος. «Άκουγα από εκείνη την τρυφερή ηλικία για σφαγές, για πορείες μέσα στα χιόνια, για βιασμούς γυναικών, για μωρά που ξεψυχούσαν στην αγκαλιά των μανάδων τους. Ήταν ακούσματα σκληρά, σχεδόν αδιανόητα για ένα παιδί, όμως χαράχτηκαν στο DNA μου. Κατάλαβα από νωρίς ότι είχα χρέος να μην αφήσω αυτές τις φωνές να σβήσουν, να τις κλείσω μέσα σε μια “κιβωτό” μνήμης». Αυτή η κιβωτός πήρε τελικά σάρκα και οστά πολλές δεκαετίες αργότερα, μέσα από το συγγραφικό του έργο, αποτελώντας μια αυθεντική, πρωτογενή πηγή ιστορικής αλήθειας.
Η Ιδιαιτερότητα του Δυτικού Πόντου και η Τουρκοφωνία
Ένα μεγάλο μέρος της συνέντευξης αφιερώθηκε στην ιστορική ιδιαιτερότητα των Ελλήνων του Δυτικού Πόντου –από περιοχές όπως η Μπάφρα, η Κάβζα, το Βεζίρκιοπρου και η Μερζιφούντα– και ειδικότερα στο ζήτημα της τουρκοφωνίας. Ο κ. Σιδηρόπουλος ξεκαθάρισε με κατηγορηματικό τρόπο ότι η γλώσσα δεν καθορίζει την εθνική συνείδηση, φωτίζοντας τις ιστορικές συνθήκες κάτω από τις οποίες οι πληθυσμοί αυτοί εξαναγκάστηκαν να μιλούν την τουρκική.
Οι πρόγονοί του, όπως εξήγησε, υπέστησαν βίαιο γλωσσικό εκτουρκισμό υπό την απειλή του θανάτου και του ακρωτηριασμού της γλώσσας από τους Οθωμανούς κατακτητές ανά τους αιώνες. Ωστόσο, η χριστιανική τους πίστη και η ακράδαντη ελληνική τους συνείδηση παρέμειναν αλώβητες. Μάλιστα, όπως σημείωσε με νόημα, αυτοί οι τουρκόφωνοι Έλληνες αποδείχθηκαν οι πιο σκληροτράχηλοι υπερασπιστές της ελευθερίας τους, οργανώνοντας ένα από τα πιο αποτελεσματικά και δοξασμένα αντάρτικα σώματα για να αντιμετωπίσουν την εξόντωση.
Η τραγωδία τους, βέβαια, συνεχίστηκε και μετά την άφιξή τους στην Ελλάδα, καθώς η επίσημη πολιτεία και μέρος του ντόπιου πληθυσμού τούς αντιμετώπισαν αρχικά με καχυποψία λόγω της γλώσσας τους, αποκαλώντας τους υποτιμητικά «τουρκόσπορους». Ο κ. Σιδηρόπουλος περιέγραψε τον διπλό αυτό πόνο: από τη μια η απώλεια της πατρίδας και η γενοκτονία, και από την άλλη η πικρή υποδοχή στη μητέρα Ελλάδα, η οποία δεν τους αγκάλιασε αμέσως όπως τους άξιζε.
Το Έπος του Αντάρτικου και η Μάχη του Τσαασούρ
Με ιδιαίτερη ένταση και ιστορική ακρίβεια, ο Βασίλης Σιδηρόπουλος αναφέρθηκε στις σελίδες δόξας του ποντιακού αντάρτικου στον Δυτικό Πόντο. Ιδιαίτερη μνεία έκανε στον παππού του, τον θρυλικό Καπτάν Σαούρ Ανέστη (Ανέστη Σιδηρόπουλο), ο οποίος υπήρξε ηγετική μορφή της αντίστασης στα βουνά του Πόντου.
Ο συγγραφέας μετέφερε στο τηλεοπτικό κοινό το κλίμα της εποχής, όταν οι Νεότουρκοι, εφαρμόζοντας το σχέδιο της πλήρους εθνοκάθαρσης, άνοιξαν τα διαβόητα «Τάγματα Εργασίας» (Αμελέ Ταμπουρού), που δεν ήταν τίποτα άλλο από εργοστάσια θανάτου για τον ανδρικό πληθυσμό. Μπροστά στο δίλημμα της ταπεινωτικής σφαγής ή του ένοπλου αγώνα, οι Πόντιοι επέλεξαν τον δρόμο των προγόνων τους: βγήκαν στα βουνά.
Ο κ. Σιδηρόπουλος περιέγραψε με συγκλονιστικές λεπτομέρειες τη μάχη στο Τσαασούρ, ένα ιστορικό γεγονός κομβικής σημασίας, όπου για μία και μοναδική φορά ενώθηκαν όλα τα ανταρτικά σώματα των περιοχών Κάβζας, Μπάφρας, Βεζίρκιοπρου και Μερζιφούντας. Οι Πόντιοι αντάρτες, αν και αριθμητικά λιγότεροι και με πενιχρά μέσα, κατάφεραν να καταφέρουν συντριπτικό πλήγμα στον τακτικό οθωμανικό στρατό που έδρευε στην περιοχή.
«Δεν ήταν απλά μια στρατιωτική νίκη», τόνισε ο συγγραφέας. «Ήταν μια πράξη αυτοάμυνας και επιβίωσης. Αν δεν υπήρχαν αυτοί οι καπεταναίοι, αν δεν υπήρχε το αντάρτικο για να κρατήσει καθυστερημένες τις δυνάμεις του Κεμάλ και να προστατεύσει τα γυναικόπαιδα στα δάση και τις σπηλιές, σήμερα δεν θα υπήρχε κανείς από εμάς για να διηγηθεί αυτές τις ιστορίες. Το αντάρτικο του Πόντου έσωσε τη βιολογική συνέχεια του ποντιακού ελληνισμού».
Οι «Πορείες Θανάτου»: Η Φρίκη των Λευκών Σφαγών
Το πιο φορτισμένο συγκινησιακά κομμάτι της συνέντευξης αφορούσε τις «πορείες θανάτου», τη μέθοδο της «λευκής σφαγής» που επινόησαν οι Τούρκοι για να εξοντώσουν τους πληθυσμούς χωρίς να ξοδέψουν σφαίρες και χωρίς να προκαλέσουν την άμεση αντίδραση της διεθνούς κοινότητας.
Ο κ. Σιδηρόπουλος περιέγραψε τις ατέλειωτες πορείες γερόντων, γυναικών και παιδιών στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας, μέσα σε συνθήκες απόλυτου ψύχους, πείνας και εξαθλίωσης. Οι εκτοπισμένοι εξαναγκάζονταν να περπατούν επί εβδομάδες ή και μήνες στα χιονισμένα βουνά, χωρίς παπούτσια, χωρίς τροφή και νερό. Όποιος λυγίζε και έπεφτε στο έδαφος, εγκαταλείπονταν να πεθάνει ή εκτελούνταν επί τόπου από τους ένοπλους συνοδούς.
Ο συγγραφέας μοιράστηκε την προσωπική ιστορία της γιαγιάς του, της Κερεκίας, η οποία έζησε αυτή τη φρίκη. Μέσα από τα δικά της λόγια, που μεταφέρθηκαν αυτούσια στη συνέντευξη, αναδύθηκε η απίστευτη σκληρότητα του πολέμου αλλά και το μεγαλείο της μητρικής αγάπης. Γυναίκες που έβλεπαν τα παιδιά τους να πεθαίνουν από το κρύο και αναγκάζονταν να τα θάψουν βιαστικά στο χιόνι για να προλάβουν το καραβάνι που προχωρούσε, γυναίκες που έπεφταν θύματα κτηνωδίας και βιασμών από τους τσέτες, αλλά έβρισκαν τη δύναμη να συνεχίσουν για να σώσουν τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς τους.
«Η γιαγιά μου μου έλεγε ότι το χιόνι είχε γίνει κόκκινο από το αίμα των ανθρώπων», είπε με τρεμάμενη φωνή ο κ. Σιδηρόπουλος. «Οι άνθρωποι αυτοί δεν πέθαναν απλά· δολοφονήθηκαν με τον πιο βασανιστικό τρόπο που συνέλαβε ποτέ ο ανθρώπινος νους. Και το χειρότερο είναι ότι για χρόνια, αυτή η θυσία παρέμενε στα ψιλά γράμματα της επίσημης ιστορίας».
Το Ανεξίτηλο Μετατραυματικό Σύνδρομο της Πρώτης Γενιάς
Μια ιδιαίτερη επιστημονική και κοινωνική διάσταση που έθεσε ο Βασίλης Σιδηρόπουλος στη συνέντευξή του στο Pontos Tv ήταν το ζήτημα του ψυχικού τραύματος των προσφύγων. Με αφορμή τις διηγήσεις των συγχωριανών του στον Κούκο Πιερίας, εξήγησε πώς η φρίκη της Γενοκτονίας αλλοίωσε την ψυχοσύνθεση αυτών των ανθρώπων για το υπόλοιπο της ζωής τους.
«Οι παππούδες μας δεν ξεπέρασαν ποτέ όσα είδαν», σημείωσε. «Ζούσαν στην Ελλάδα, έκαναν οικογένειες, έχτισαν σπίτια, αλλά το μυαλό τους ήταν πάντα εκεί. Υπέφεραν από αυτό που σήμερα η ιατρική ονομάζει μετατραυματικό στρες (PTSD), μόνο που τότε δεν υπήρχε κανείς να τους βοηθήσει. Το βράδυ έβλεπαν εφιάλτες, φώναζαν στον ύπνο τους, έβλεπαν τους τσέτες να έρχονται να τους σφάξουν».
Ο συγγραφέας ανέφερε χαρακτηριστικά παραδείγματα ανθρώπων που, ακόμα και σε μεγάλη ηλικία, όταν άκουγαν έναν απότομο θόρυβο ή έβλεπαν ένστολο, τρομάζαν και ζητούσαν να κρυφτούν. Η απώλεια των αγαπημένων τους προσώπων, ο ξεριζωμός από τις εστίες τους και η θέαση ακραίας βίας είχαν δημιουργήσει βαθιές ψυχικές ουλές, οι οποίες, όπως τόνισε ο κ. Σιδηρόπουλος, μεταφέρθηκαν ασυνείδητα και στις επόμενες γενιές, διαμορφώνοντας τη συλλογική ταυτότητα του ποντιακού ελληνισμού.
Η Κατοχή και ο Εμφύλιος: Ο Νέος Κύκλος του Αίματος
Η ιστορική αφήγηση του κ. Σιδηρόπουλου δεν σταμάτησε στο 1922 και την Ανταλλαγή των Πληθυσμών. Επεκτάθηκε και στις επόμενες δεκαετίες, φωτίζοντας το πώς η μοίρα συνέχισε να χτυπά τους Ποντίους πρόσφυγες στα νέα χώματα όπου εγκαταστάθηκαν. Το βιβλίο του, εξάλλου, πραγματεύεται και αυτή τη σκοτεινή περίοδο της ελληνικής ιστορίας: την Κατοχή και τον αδελφοκτόνο Εμφύλιο Πόλεμο.
Ο συγγραφέας περιέγραψε με δραματικό τόνο πώς τα ποντιακά χωριά της Μακεδονίας, και ιδιαίτερα ο Κούκος Πιερίας, βρέθηκαν στο επίκεντρο της δίνας του Εμφυλίου. Άνθρωποι που μόλις είχαν αρχίσει να ορθοποδούν από την καταστροφή του Πόντου, βρέθηκαν ξαφνικά χωρισμένοι σε δύο στρατόπεδα, να πολεμούν αδελφός εναντίον αδελφού.
«Ήταν μια τραγωδία πάνω στην τραγωδία», ανέφερε ο κ. Σιδηρόπουλος. «Οι ίδιοι άνθρωποι που είχαν πολεμήσει μαζί στα βουνά του Πόντου ενάντια στον Κεμάλ, βρέθηκαν στην Ελλάδα να κρατούν όπλα ο ένας απέναντι στον άλλο, παρασυρμένοι από τις ιδεολογικές σκοπιμότητες της εποχής. Ο Κούκος βάφτηκε με το πιο κόκκινο χρώμα του αίματος». Ο συγγραφέας υπογράμμισε ότι η καταγραφή αυτών των γεγονότων στο βιβλίο του έγινε με απόλυτο σεβασμό στην ιστορική αλήθεια και χωρίς καμία διάθεση αναμόχλευσης των παθών, αλλά με στόχο τη διδαχή και την αποφυγή παρόμοιων ιστορικών λαθών στο μέλλον.
Το Σωματείο Δράσης «Νίκος Καπετανίδης» και ο Αγώνας για τη Διεθνή Αναγνώριση
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο Βασίλης Σιδηρόπουλος αναφέρθηκε εκτενώς στο έργο του Σωματείου Δράσης «Νίκος Καπετανίδης», στο οποίο κατέχει τη θέση του γενικού γραμματέα. Το σωματείο φέρει το όνομα του εμβληματικού εθνομάρτυρα και δημοσιογράφου του Πόντου, ο οποίος απαγχονίστηκε από τα δικαστήρια ανεξαρτησίας του Κεμάλ στην Αμάσεια το 1921, υπερασπιζόμενος μέχρι την τελευταία στιγμή την ελευθερία του λόγου και τα δίκαια του λαού του.
Ο κ. Σιδηρόπουλος ανέπτυξε τις πρωτοβουλίες του σωματείου, οι οποίες εστιάζουν στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, την ανάδειξη των προσωπικοτήτων του Πόντου και, κυρίως, στον διεθνή αγώνα για την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Αναφέρθηκε στις επαφές του σωματείου με την πολιτική ηγεσία της χώρας –όπως την ιστορική συνάντηση με τον τότε Υπουργό Εξωτερικών Νίκο Δένδια–, τονίζοντας την ανάγκη για μια ενιαία, συγκροτημένη και δυναμική εθνική στρατηγική απέναντι στην τουρκική προπαγάνδα και την άρνηση του εγκλήματος.
«Η αναγνώριση της Γενοκτονίας δεν είναι ένα ζήτημα που αφορά μόνο το παρελθόν ή μόνο εμάς τους Ποντίους», υποστήριξε με θέρμη ο συγγραφέας. «Είναι ένα ζήτημα πανανθρώπινο, ένα ζήτημα δικαιοσύνης και αποτροπής μελλοντικών εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας. Όταν επιτρέπεις στον θύτη να αρνείται το έγκλημά του, του ανοίγεις τον δρόμο να το επαναλάβει. Ο αναθεωρητισμός της Τουρκίας σήμερα πατάει πάνω στην ατιμωρησία του χθες».
Το Μήνυμα προς τη Νέα Γενιά: «Μην Ξεχνάτε»
Κλείνοντας τη συγκλονιστική του παρουσία στο Pontos Tv, ο Βασίλης Σιδηρόπουλος απηύθυνε ένα ηχηρό και συγκινητικό μήνυμα προς τη νέα γενιά των Ποντίων, αλλά και προς ολόκληρο τον ελληνισμό. Εξέφρασε την ελπίδα και την αισιοδοξία του βλέποντας νέους ανθρώπους να ασχολούνται με την παράδοση, να μαθαίνουν την ποντιακή λύρα και τους χορούς, αλλά υπογράμμισε ότι αυτό δεν αρκεί.
«Η παράδοση είναι το περίβλημα, η ομορφιά του πολιτισμού μας», είπε χαρακτηριστικά. «Όμως το περιεχόμενο, η καρδιά, είναι η Ιστορία. Οι νέοι μας πρέπει να διαβάζουν, να ψάχνουν, να μαθαίνουν τι έγινε. Πρέπει να ξέρουν γιατί ο παππούς τους ή η γιαγιά τους ήρθαν διωγμένοι από τον Πόντο. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στη λήθη να κερδίσει».
Η συνέντευξη του Βασίλη Σιδηρόπουλου στην εκπομπή «Αναστορώ τα Παλαιά» του Pontos Tv αποτέλεσε ένα μάθημα ιστορίας, πατριδογνωσίας και ανθρωπιάς. Μέσα από τα λόγια του, οι τηλεθεατές δεν ήρθαν απλώς σε επαφή με τα γεγονότα της περιόδου 1914-1923, αλλά περπάτησαν νοερά και οι ίδιοι σε εκείνες τις αιματοβαμμένες «πορείες θανάτου», ακούγοντας τις σιωπηλές κραυγές των προγόνων μας που ζητούν δικαίωση. Το βιβλίο του, «Πορείες θανάτου… και ζωής», όπως αποδείχθηκε και από τη συζήτηση, δεν είναι απλώς ένα μυθιστόρημα ή μια ιστορική καταγραφή· είναι ένα ζωντανό μνημείο, μια υπόσχεση ότι η μνήμη του Ποντιακού Ελληνισμού θα παραμείνει αθάνατη.
Δείτε τη συνέντευξη:
Το άρθρο Οι συγκλονιστικές εξομολογήσεις του Βασίλη Σιδηρόπουλου για τις πορείες θανάτου του Δυτικού Πόντου και τα ανεξίτηλα τραύματα της πρώτης γενιάς εμφανίστηκε πρώτα στο PontosVoice – H δική σου ΚΑΘΑΡΗ Ποντιακή φωνή.
Πηγή: Read More
Το HellasVoice.gr αποτελεί ένα σύγχρονο ψηφιακό ενημερωτικό μέσο με στόχο την άμεση, αξιόπιστη και πολυθεματική ενημέρωση του κοινού. Με έμφαση στην ελληνική επικαιρότητα αλλά και σε θέματα διεθνούς ενδιαφέροντος, το HellasVoice.gr καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ειδήσεων που αφορούν την κοινωνία, την πολιτική, την οικονομία, τον τουρισμό, την υγεία και την καθημερινότητα.
Η πλατφόρμα αξιοποιεί σύγχρονες τεχνολογίες περιεχομένου, συνδυάζοντας επιλεγμένες ειδήσεις από έγκυρες πηγές με πρωτογενές υλικό, προσφέροντας στον αναγνώστη μια ολοκληρωμένη εμπειρία ενημέρωσης. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη σωστή δομή των άρθρων, την ταχύτητα φόρτωσης και τη βέλτιστη εμπειρία χρήσης σε κινητές συσκευές.
Στόχος του HellasVoice.gr είναι να αποτελέσει ένα δυναμικό και αξιόπιστο σημείο αναφοράς στον χώρο της ψηφιακής ενημέρωσης, συμβάλλοντας στη διάδοση της πληροφορίας με διαφάνεια, συνέπεια και σεβασμό προς τον αναγνώστη.