Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιστορική διάσταση στη συζήτηση που έχει ανοίξει στην Τουρκία γύρω από τη Θεία Λειτουργία στην Παναγία Σουμελά δίνει ο Ταμέρ Τσιλινγκίρ, μέσα από άρθρο του στο Geopolitico.gr.
Με αφετηρία τη σημερινή, Κυριακή 23 Αυγούστου 2026, όταν στην ιστορική μονή της Ματσούκας θα ακουστούν ξανά ορθόδοξοι ύμνοι, ο Πόντιος αγωνιστής και συγγραφέας επιστρέφει περίπου πέντε αιώνες πίσω και ανασύρει έναν εντυπωσιακό θρύλο για τον Οθωμανό σουλτάνο Σελίμ Α΄, τον επονομαζόμενο «Αδυσώπητο».
Το ερώτημα που θέτει είναι εξαιρετικά επίκαιρο: εάν η Σουμελά μπορούσε να υπάρχει και να προστατεύεται ακόμη και στην εποχή των Οθωμανών σουλτάνων, γιατί μια ολιγόωρη χριστιανική λειτουργία αντιμετωπίζεται ως απειλή στην Τουρκία του 2026;
Η λειτουργία που δεν επετράπη τον Δεκαπενταύγουστο
Η σημερινή Αρχιερατική Θεία Λειτουργία πραγματοποιείται με την άδεια των τουρκικών αρχών και προεξάρχοντα τον Μητροπολίτη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Βαρνάβα.
Το αρχικό αίτημα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ωστόσο, αφορούσε την 15η Αυγούστου, την ημέρα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και ιστορικά τη μεγάλη πανήγυρη της Παναγίας Σουμελά.
Η άδεια για τον Δεκαπενταύγουστο δεν δόθηκε και η λειτουργία μεταφέρθηκε στις 23 Αυγούστου. Σύμφωνα με όσα καταγράφει ο Τσιλινγκίρ, δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου συνέδεσαν την απόφαση με το γεγονός ότι στις 15 Αυγούστου η Τουρκία τιμά την επέτειο της υπαγωγής της Τραπεζούντας στην οθωμανική κυριαρχία το 1461.
Ούτε όμως αυτή η αλλαγή ημερομηνίας στάθηκε αρκετή για τους εθνικιστικούς κύκλους της Τραπεζούντας.
Ο πρόεδρος του τοπικού παραρτήματος της συνδικαλιστικής συνομοσπονδίας Türkiye Kamu-Sen, Τζοσκούν Ντιλμπέρ, ζήτησε στις 21 Αυγούστου να ακυρωθεί ακόμη και η λειτουργία της 23ης Αυγούστου, χαρακτηρίζοντάς την «παράνομη».
Και κάπου εδώ ο Τσιλινγκίρ φέρνει στο προσκήνιο τον Σελίμ Α΄.
Ο Σελίμ διέταξε να γκρεμίσουν τη Σουμελά – Ο θρύλος της παράλυσης
Την ιστορία καταγράφει ο Μητροπολίτης Τραπεζούντος Χρύσανθος Φιλιππίδης στο μνημειώδες έργο του Η Εκκλησία Τραπεζούντος, που εκδόθηκε το 1933.
Σύμφωνα με τη μοναστηριακή παράδοση, όταν ο Σελίμ βρισκόταν ακόμη στην Τραπεζούντα ως πρίγκιπας, πήγε για κυνήγι στο όρος Μελά.
Εκεί αντίκρισε τη μονή.
Η παράδοση θέλει τον μετέπειτα σουλτάνο να διατάζει τους στρατιώτες του να την κατεδαφίσουν. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, όμως, το σώμα του παρέλυσε.
Ο Σελίμ θεώρησε ότι επρόκειτο για τιμωρία εξαιτίας της πρόθεσής του να καταστρέψει το μοναστήρι. Ζήτησε συγχώρεση από την Παναγία, ήπιε από το νερό που αναβλύζει στον βράχο της μονής και θεωρείται αγιασμένο και, σύμφωνα πάντα με τον θρύλο, θεραπεύτηκε.
Η ιστορία, όμως, δεν τελειώνει εκεί.
Όταν ο Σελίμ ανέβηκε αργότερα στον οθωμανικό θρόνο, σύμφωνα με την παράδοση που μεταφέρει ο Χρύσανθος, επικύρωσε τα παλαιά προνόμια της Σουμελά, κάλυψε με χαλκό τη στέγη του ναού και απέστειλε πολύτιμα κανδήλια στη μονή.
Σουμελά: Η υπόσχεση του Σαββίδη, η ιστορική λειτουργία και ο φόβος της Τουρκίας
Θρύλος και ιστορική πραγματικότητα
Ο Ταμέρ Τσιλινγκίρ κάνει εδώ μια απαραίτητη διάκριση.
Η παράλυση και η θαυματουργή θεραπεία του Σελίμ δεν αποτελούν τεκμηριωμένο ιστορικό γεγονός. Ο ίδιος ο Χρύσανθος καταγράφει την ιστορία ως μοναστηριακή παράδοση.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο θρύλος στερείται ιστορικής αξίας.
Γιατί πίσω από αυτόν υπάρχει μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα: η Παναγία Σουμελά εξακολούθησε να υπάρχει κατά την οθωμανική περίοδο και διατήρησε προνόμια και δικαιώματα.
Ο Τούρκος ιστορικός τέχνης Σεμαβί Εϊτζέ αναφέρει στη μελέτη του για τη Σουμελά, που δημοσιεύθηκε το 1966 στο Belleten, ότι μετά την κατάκτηση της Τραπεζούντας οι Οθωμανοί σουλτάνοι διατήρησαν παλαιά δικαιώματα της μονής, παραχώρησαν προνόμια και έστειλαν δώρα.
Μάλιστα δύο κηροπήγια της Σουμελά αποδίδονται στον Σελίμ Α΄, ενώ αναφέρεται και φιρμάνι του Μωάμεθ Β΄ του Πορθητή για την προστασία των δικαιωμάτων του μοναστηριού.
Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτά δεν προέρχονται μόνο από ελληνικές ή εκκλησιαστικές πηγές.
Η ίδια η επίσημη ιστοσελίδα του τουρκικού υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού αναγνωρίζει ότι, όταν η περιοχή πέρασε υπό τουρκική κυριαρχία, τα δικαιώματα της Σουμελά διατηρήθηκαν. Αναφέρει επίσης τα δύο μεγάλα κηροπήγια του Σελίμ και το φιρμάνι του Μωάμεθ Β΄.
Συνταρακτικό άρθρο Ταμέρ Τσιλινγκίρ για τη Σουμελά! – “Ποιον φοβάται η Τουρκία;
Το παράδοξο της Τουρκίας του 2026
Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας της παρέμβασης Τσιλινγκίρ.
Σήμερα στη Σουμελά δεν πραγματοποιείται κάποια πολιτική εκδήλωση. Δεν γίνεται συγκέντρωση, συνέδριο ή κρατική τελετή.
Τελείται Θεία Λειτουργία.
Και μάλιστα με την επίσημη άδεια του ίδιου του τουρκικού κράτους.
Παρά ταύτα, ακόμη και αυτή η ολιγόωρη παρουσία χριστιανών στο ιστορικό μοναστήρι παρουσιάζεται από τουρκικούς εθνικιστικούς κύκλους ως ζήτημα που απειλεί τις «εθνικές και ηθικές αξίες».
Ο Τσιλινγκίρ επισημαίνει έτσι μια αντίφαση που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί:
Πώς είναι δυνατόν άνθρωποι που εμφανίζονται σήμερα ως υπερασπιστές της οθωμανικής κληρονομιάς να απαιτούν την απαγόρευση της χριστιανικής λατρείας σε μια μονή της οποίας την ύπαρξη αναγνώρισαν και προστάτευσαν οι ίδιοι οι Οθωμανοί σουλτάνοι;
Δύο μνήμες συγκρούονται στον Δεκαπενταύγουστο
Σύμφωνα με τον Τσιλινγκίρ, το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά θρησκευτικό.
Η 15η Αυγούστου συμπυκνώνει δύο διαφορετικές ιστορικές μνήμες.
Για την τουρκική εθνική αφήγηση είναι η επέτειος της κατάκτησης της Τραπεζούντας.
Για τους Ποντίους και την Ορθοδοξία είναι η Κοίμηση της Θεοτόκου και η μεγάλη ημέρα της Παναγίας Σουμελά.
Ο ίδιος, όμως, υποστηρίζει ότι η πραγματική ιστορία του μοναστηριού είναι πολύ πιο σύνθετη από αυτή τη σημερινή αντιπαράθεση.
Η Σουμελά υπήρξε στην Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας. Επιβίωσε κατά την οθωμανική περίοδο. Δέχθηκε χρυσόβουλλα από τους Κομνηνούς και φιρμάνια από τους Οθωμανούς. Την επισκέπτονταν οι Πόντιοι, ενώ σύμφωνα με τον Χρύσανθο ανάμεσα στους προσκυνητές της βρέθηκαν με τον χρόνο ακόμη και μουσουλμάνοι.
«Σε ποιον ανήκει η Σουμελά;»
Ο Τσιλινγκίρ προχωρά ακόμη περισσότερο.
Θεωρεί ότι ίσως ακόμη και η ερώτηση «σε ποιον ανήκει η Σουμελά;» είναι λανθασμένη.
Προτιμά να θέσει ένα διαφορετικό ερώτημα:
Μνήμη ποιου είναι η Σουμελά;
Η απάντησή του αποτυπώνει τα πολλά ιστορικά στρώματα του μνημείου.
Είναι μνήμη της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας. Είναι μνήμη της ποντιακής Ορθοδοξίας και της Ματσούκας. Φέρει πάνω της την οθωμανική περίοδο και αποτελεί σήμερα μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της Τουρκίας.
Πάνω απ’ όλα, όμως, παραμένει ζωντανή στη μνήμη των ανθρώπων που εξακολουθούν να ανεβαίνουν στο όρος Μελά αναζητώντας τον τόπο των προγόνων τους.
Οι ύμνοι θα ακουστούν και τα σύνορα δεν θα αλλάξουν
Το άρθρο του Ταμέρ Τσιλινγκίρ καταλήγει με μια εικόνα που ίσως περιγράφει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τον παραλογισμό της αντιπαράθεσης.
Σήμερα, 23 Αυγούστου, στη Σουμελά θα ακουστούν ξανά οι ύμνοι της Ορθοδοξίας.
Σε λίγες ώρες η λειτουργία θα τελειώσει.
Οι προσκυνητές θα κατέβουν από το βουνό.
Η μονή θα παραμείνει στη θέση της.
Τα σύνορα της Τουρκίας δεν πρόκειται να αλλάξουν και η Τραπεζούντα δεν πρόκειται να γίνει έδαφος κάποιας άλλης χώρας.
Το μόνο που θα έχει συμβεί είναι ότι άνθρωποι θα έχουν προσευχηθεί ξανά στον τόπο όπου προσεύχονταν οι πρόγονοί τους επί εκατοντάδες χρόνια.
Και ίσως εδώ βρίσκεται ολόκληρο το μήνυμα της ιστορίας που ανασύρει ο Ταμέρ Τσιλινγκίρ:
«Μια χώρα δεν χρειάζεται να φοβάται την προσευχή μιας άλλης πίστης για να είναι ισχυρή».
Γιατί η Σουμελά δεν μπορεί να προστατευθεί μόνο ως πέτρα και ως τουριστικό μνημείο, την ώρα που αποκόπτεται από την ανθρώπινη μνήμη που της έδωσε ζωή επί αιώνες.
Όπως καταλήγει χαρακτηριστικά ο Τσιλινγκίρ, εάν προστατεύεις τις πέτρες αλλά απαγορεύεις τη μνήμη που τους δίνει νόημα, τότε δεν προστατεύεις πραγματικά τη Σουμελά.
Τη μετατρέπεις σε ένα άδειο μουσειακό κέλυφος.
The post Ταμέρ Τσιλινγκίρ: Τι μας λέει σήμερα ο θρύλος του Σελίμ του «Αδυσώπητου» για την Παναγία Σουμελά first appeared on PontosVoice – H δική σου ΚΑΘΑΡΗ Ποντιακή φωνή.
Πηγή: Read More
Το HellasVoice.gr αποτελεί ένα σύγχρονο ψηφιακό ενημερωτικό μέσο με στόχο την άμεση, αξιόπιστη και πολυθεματική ενημέρωση του κοινού. Με έμφαση στην ελληνική επικαιρότητα αλλά και σε θέματα διεθνούς ενδιαφέροντος, το HellasVoice.gr καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ειδήσεων που αφορούν την κοινωνία, την πολιτική, την οικονομία, τον τουρισμό, την υγεία και την καθημερινότητα.
Η πλατφόρμα αξιοποιεί σύγχρονες τεχνολογίες περιεχομένου, συνδυάζοντας επιλεγμένες ειδήσεις από έγκυρες πηγές με πρωτογενές υλικό, προσφέροντας στον αναγνώστη μια ολοκληρωμένη εμπειρία ενημέρωσης. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη σωστή δομή των άρθρων, την ταχύτητα φόρτωσης και τη βέλτιστη εμπειρία χρήσης σε κινητές συσκευές.
Στόχος του HellasVoice.gr είναι να αποτελέσει ένα δυναμικό και αξιόπιστο σημείο αναφοράς στον χώρο της ψηφιακής ενημέρωσης, συμβάλλοντας στη διάδοση της πληροφορίας με διαφάνεια, συνέπεια και σεβασμό προς τον αναγνώστη.