Σε μια παρέμβαση που έθεσε υπό αμφισβήτηση παγιωμένες αντιλήψεις γύρω από το έθνος, το κράτος και τη δημοκρατία, ο καθηγητής Γιώργος Κοντογιώργης μίλησε στη «Ναυτεμπορική» για την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού, τη διαφορά ανάμεσα στο έθνος και τον εθνικισμό, αλλά και για το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα: Ποιος αποφασίζει τελικά τι είναι εθνικό — το κράτος ή η ίδια η κοινωνία;
Ο Γιώργος Κοντογιώργης υποστήριξε ότι το έθνος δεν αποτελεί τεχνητή κατασκευή του νεότερου κράτους, όπως διδάσκει μέρος της σύγχρονης δυτικής ιστοριογραφίας, αλλά κοινωνικό φαινόμενο που εμφανίζεται εκεί όπου οι κοινωνίες συγκροτούνται με όρους ελευθερίας.
«Το έθνος είναι η συλλογική ταυτότητα, η οποία έχει και πολιτικό πρόταγμα ελευθερίας», ανέφερε, ξεχωρίζοντάς το από την εθνότητα, η οποία μπορεί να διαθέτει κοινή γλώσσα, ήθη και πολιτισμικά χαρακτηριστικά, χωρίς όμως να διεκδικεί πολιτική αυτονομία.
Άλλο έθνος, άλλο εθνικισμός
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στη διαστρέβλωση της έννοιας του εθνικισμού. Όπως εξήγησε, ο εθνικισμός δεν είναι παράγωγο του έθνους, αλλά του κράτους και της ηγεμονικής του επιδίωξης.
«Εθνικισμός είναι η διάθεση κάποιου ηγεμόνα να καταστείλει το εθνικό πρόταγμα των άλλων και να τους περιαγάγει στη δική του ηγεμονία», τόνισε.
Με βάση αυτόν τον ορισμό, η διεκδίκηση ελευθερίας από έναν υπόδουλο λαό δεν μπορεί να χαρακτηρίζεται εθνικιστική. Ο καθηγητής χρησιμοποίησε ως χαρακτηριστικά παραδείγματα τους Κούρδους, οι οποίοι διαθέτουν εθνική συνείδηση αλλά όχι ενιαίο κράτος, και τους Έλληνες κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.
Άσκησε, μάλιστα, σφοδρή κριτική σε εκείνους που χαρακτηρίζουν «εθνικιστική» την Ελληνική Επανάσταση ή μεταθέτουν την ευθύνη για τις γενοκτονίες των Ελλήνων και των Αρμενίων στα ίδια τα θύματα, επειδή διεκδίκησαν την ελευθερία τους.
«Δεν είναι εθνικισμός η διεκδίκηση της ταυτότητας του έθνους, διότι το έθνος είναι η πρωτογενής ελευθερία πάνω στην οποία θα οικοδομηθεί το υπόλοιπο μέρος του ανθρώπου», σημείωσε.
«Ο πρωθυπουργός αποφασίζει μόνος τι είναι εθνικό»
Το κρισιμότερο σημείο της παρέμβασής του αφορούσε τη σχέση έθνους, κράτους και πολιτικού συστήματος. Ο Γιώργος Κοντογιώργης υποστήριξε ότι στο σημερινό καθεστώς εκείνος που ελέγχει το κράτος αποφασίζει και για το περιεχόμενο του εθνικού συμφέροντος.
«Σήμερα ο πρωθυπουργός αποφασίζει τι είναι εθνικό και τι δεν είναι, τι είναι συμφέρον στα ελληνοτουρκικά και τι δεν είναι, χωρίς να ρωτάει κανέναν», ανέφερε.
Χαρακτήρισε το σημερινό πολιτικό σύστημα «εκλόγιμη μοναρχία», επισημαίνοντας ότι η κοινωνία δεν λειτουργεί ως θεσμικός εντολέας, αλλά παραμένει ιδιώτης και απλός ψηφοφόρος. Ο εκάστοτε πρωθυπουργός διαθέτει, σύμφωνα με την ανάλυσή του, την εξουσία να αποφασίζει για την οικονομική πολιτική, τα εθνικά ζητήματα και τις διεθνείς σχέσεις της χώρας.
Αυτό είναι, κατά τον ίδιο, το «έθνος του κράτους»: ένα έθνος του οποίου τη βούληση ορίζει η κρατική εξουσία.
Στην αντίθετη πλευρά βρίσκεται το «έθνος της κοινωνίας». Για να περάσει όμως η ευθύνη στην κοινωνία, αυτή πρέπει να εισέλθει στο πολιτικό σύστημα, να αποκτήσει θεσμική υπόσταση και να μετατραπεί από ιδιώτη σε πραγματικό εντολέα.
«Εάν το έχουν όλοι μαζί, είναι δημοκρατία ή, κατ’ ελάχιστον, αντιπροσώπευση», υπογράμμισε.
«Γιατί διαμαρτυρόμαστε για τις Πρέσπες και τα ελληνοτουρκικά;»
Ο καθηγητής έθεσε ευθέως το ζήτημα της ευθύνης της κοινωνίας, χρησιμοποιώντας ως παραδείγματα τη Συμφωνία των Πρεσπών, την οικονομική πολιτική και τα ελληνοτουρκικά.
«Γιατί διαμαρτυρόμαστε για το τι έγινε στα Σκόπια με τη Συμφωνία των Πρεσπών; Γιατί διαμαρτυρόμαστε για τα οικονομικά μας ζητήματα; Γιατί διαμαρτυρόμαστε για τα ελληνοτουρκικά, τη στιγμή που τους έχουμε δώσει την εξουσιοδότηση να αποφασίσουν σε πρώτο και τελευταίο βαθμό;» διερωτήθηκε.
Κατά τον Γιώργο Κοντογιώργη, οι κοινωνίες θα αναγκαστούν στο κοντινό μέλλον να διεκδικήσουν την είσοδό τους στο πολιτικό σύστημα, καθώς διαφορετικά θα συνεχίσουν «να πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο».
Όπως εξήγησε, η οικονομία κυριαρχεί εκεί όπου το πολιτικό σύστημα δεν ανήκει στην κοινωνία. Εάν η κοινωνία αποκτήσει θεσμικό ρόλο, θα μπορεί να αποφασίζει η ίδια για τις προτεραιότητες και το μέλλον της.
«Αν ιστορήσουμε το έθνος, θα κλαίμε»
Σκληρή ήταν η αποτίμησή του για την πορεία του νεότερου Ελληνισμού. Ο καθηγητής έθεσε το δίλημμα εάν η ελληνική Ιστορία πρέπει να γράφεται με βάση τα πεπραγμένα του ελλαδικού κράτους ή με βάση την πορεία ολόκληρου του έθνους.
Η κρατική αφήγηση, όπως είπε, παρουσιάζει την Ελλάδα να ξεκινά από την Πελοπόννησο και να φτάνει μέχρι τον Έβρο. Αν όμως εξεταστεί η πορεία του συνόλου του Ελληνισμού, τότε η εικόνα ανατρέπεται.
«Αν τον ιστορήσουμε με βάση τα πεπραγμένα του έθνους, τότε θα ξέρουμε και θα κλαίμε», δήλωσε. Ο Ελληνισμός, όπως σημείωσε, πέρασε από μια ηγεμονεύουσα ιστορική πραγματικότητα, ακόμη και υπό τη σκληρή κατοχή της Τουρκοκρατίας, στη συρρίκνωση και στην εξαφάνιση του μείζονος ελληνικού κόσμου.
Κατηγόρησε, παράλληλα, όσους στρέφονται εναντίον του εθνικού ότι στην πραγματικότητα απαλλάσσουν το κράτος από τις ευθύνες του και χρεώνουν στο έθνος τα πεπραγμένα της κρατικής εξουσίας.
«Βαθιά αντιδραστικοί όσοι αρνούνται την ελληνική συνέχεια»
Ο Γιώργος Κοντογιώργης υπερασπίστηκε με κατηγορηματικό τρόπο την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού, τοποθετώντας την αφετηρία του ελληνικού έθνους στους κρητομυκηναϊκούς χρόνους.
Η ελληνική εθνική και πολιτισμική ταυτότητα, σύμφωνα με την ανάλυσή του, εξελίχθηκε μέσα στους αιώνες, πέρασε από τις πόλεις-κράτη στην οικουμένη και στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και διατηρήθηκε μέχρι τους νεότερους χρόνους.
Απέναντι στις θεωρίες που θέλουν το ελληνικό έθνος να δημιουργείται μετά τη συγκρότηση του ελλαδικού κράτους, ήταν απόλυτος:
«Έθνος υπήρχε, γι’ αυτό επαναστάτησε για να αποκτήσει ελευθερία. Δεν επαναστάτησε επειδή γίνονταν και αλλού επαναστάσεις και είπαν να κάνουμε κι εμείς μία».
Χαρακτήρισε, μάλιστα, «βαθιά αντιδραστικούς» και «οπισθοδρομικούς» όσους αρνούνται το εθνικό στοιχείο και την ελληνική ιστορική συνέχεια, τονίζοντας ότι η ιστορικότητα της Δύσης οδηγεί στη φεουδαρχία, ενώ η ιστορικότητα του ελληνικού κόσμου οδηγεί στη δημοκρατία.
Το τελικό μήνυμα
Κλείνοντας, ο Γιώργος Κοντογιώργης συνόψισε το πολιτικό διακύβευμα της παρέμβασής του:
«Εάν το έθνος έρθει στην ευθύνη της κοινωνίας, τότε θα φτάσουμε στη δημοκρατία. Όσο παραμένει έθνος του κράτους, θα είμαστε υποχείριοι και υποτελείς στον εκάστοτε ηγέτη, ο οποίος θα αποφασίζει για λογαριασμό μας».
Και κατέληξε ότι η ενοχοποίηση του έθνους προκειμένου να νομιμοποιούνται τα πεπραγμένα του κράτους αποτελεί «βαθιά οπισθοδρομική πράξη», την οποία η ελληνική κοινωνία δεν πρέπει να αποδέχεται.
Το HellasVoice.gr αποτελεί ένα σύγχρονο ψηφιακό ενημερωτικό μέσο με στόχο την άμεση, αξιόπιστη και πολυθεματική ενημέρωση του κοινού. Με έμφαση στην ελληνική επικαιρότητα αλλά και σε θέματα διεθνούς ενδιαφέροντος, το HellasVoice.gr καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ειδήσεων που αφορούν την κοινωνία, την πολιτική, την οικονομία, τον τουρισμό, την υγεία και την καθημερινότητα.
Η πλατφόρμα αξιοποιεί σύγχρονες τεχνολογίες περιεχομένου, συνδυάζοντας επιλεγμένες ειδήσεις από έγκυρες πηγές με πρωτογενές υλικό, προσφέροντας στον αναγνώστη μια ολοκληρωμένη εμπειρία ενημέρωσης. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη σωστή δομή των άρθρων, την ταχύτητα φόρτωσης και τη βέλτιστη εμπειρία χρήσης σε κινητές συσκευές.
Στόχος του HellasVoice.gr είναι να αποτελέσει ένα δυναμικό και αξιόπιστο σημείο αναφοράς στον χώρο της ψηφιακής ενημέρωσης, συμβάλλοντας στη διάδοση της πληροφορίας με διαφάνεια, συνέπεια και σεβασμό προς τον αναγνώστη.