Ο «Ιταλός» εισβολέας του Πηνειού: Το μπλε καβούρι που σκίζει τα δίχτυα και γίνεται εκλεκτός μεζές

Εκεί όπου ο Πηνειός ολοκληρώνει το μεγάλο ταξίδι του και τα νερά του ενώνονται με το Αιγαίο, ένας ιδιαίτερος κάτοικος κινείται ανάμεσα στις βάρκες και τα δίχτυα των ψαράδων.

Με το χαρακτηριστικό γαλάζιο χρώμα στα άκρα του, τις δυνατές δαγκάνες και την επιθετική του συμπεριφορά, το μπλε καβούρι αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια γνώριμη παρουσία στο Δέλτα του ποταμού. Για τους κατοίκους είναι ο «Ιταλός». Για τους ψαράδες, ένας παλιός γνώριμος, αλλά και ένας μεγάλος μπελάς.

Από τα τέλη της άνοιξης και κυρίως κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, το μπλε καβούρι εμφανίζεται σε μεγάλες ποσότητες στις εκβολές του Πηνειού. Μπλέκεται στα δίχτυα, κόβει με τις ισχυρές δαγκάνες του τα αλιευτικά εργαλεία και δυσκολεύει την καθημερινότητα των ανθρώπων που ζουν από το ποτάμι και τη θάλασσα.

Πρόκειται για το μπλε καβούρι του Ατλαντικού, με την επιστημονική ονομασία Callinectes sapidus. Σύμφωνα με στοιχεία ερευνητικού έργου της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας για το θαλάσσιο οικοσύστημα και τα ξενικά είδη, το μπλε καβούρι κατάγεται από τις δυτικές ακτές του Ατλαντικού Ωκεανού, όπου ζει σε εκβολικά, λιμνοθαλασσιαία και άλλα παράκτια οικοσυστήματα.

Στις εκβολές του Πηνειού οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις παρατηρούνται κυρίως από τις αρχές έως τα μέσα Ιουνίου, σύμφωνα με τοπικές καταγραφές. Οι ψαράδες γνωρίζουν εμπειρικά ότι τον χειμώνα τα μπλε καβούρια μετακινούνται σε βαθύτερα νερά, ενώ την άνοιξη επιστρέφουν στις ακτές και στις εκβολές των ποταμών για να αναπαραχθούν. Η αλιεία τους αυξάνεται κατά τους θερινούς μήνες, όταν η παρουσία τους στα ρηχά νερά γίνεται εντονότερη.

Για την πολύχρονη παρουσία του μπλε καβουριού στις εκβολές του Πηνειού μιλά στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο εντεταλμένος σύμβουλος του Δήμου Αγιάς για θέματα τουρισμού, Νίκος Ντάγκας, μεταφέροντας και την ιδιαίτερη ονομασία που χρησιμοποιούν οι ντόπιοι ψαράδες τόσο στην περιοχή όσο και στον Θερμαϊκό. Μια ονομασία που πέρασε από στόμα σε στόμα, αποτυπώνοντας τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι της αλιείας υποδέχθηκαν έναν άγνωστο οργανισμό που εμφανίστηκε στα δίχτυα τους.

«Το μπλε καβούρι το συναντάμε εδώ και πολλά χρόνια και κυρίως το καλοκαίρι γεμίζουν από αυτό οι εκβολές του Πηνειού. Οι ντόπιοι εδώ, όπως και στον Θερμαϊκό, το αποκαλούν “Ιταλό”. Πίσω από αυτή την ονομασία υπάρχει μια παλιά ιστορία, σύμφωνα με την οποία το είδος εισήλθε στην Ελλάδα μέσω των Ιταλών κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι μια αφήγηση που πέρασε από στόμα σε στόμα και έμεινε ζωντανή μέχρι σήμερα, μαζί με την εικόνα του μπλε καβουριού ως ενός ξένου ‘’εισβολέα’’ που εγκαταστάθηκε στα νερά της περιοχής», αναφέρει ο κ. Ντάγκας.

Βέβαια, η συγκεκριμένη εκδοχή διατηρείται ως προφορική παράδοση και έχει καταγραφεί και σε ευρωπαϊκό ερευνητικό υλικό. Οι επιστήμονες, πάντως, θεωρούν πως το μπλε καβούρι έφτασε στην Ευρώπη πιθανότατα με τα νερά που μεταφέρουν τα πλοία στις δεξαμενές τους.

«Με τα χρόνια η παρουσία του έγινε τόσο έντονη, ώστε έπαψε να προκαλεί έκπληξη. Σήμερα μπορεί να είναι ξενικό είδος, αλλά αποτελεί πλέον μια γνώριμη εικόνα στις εκβολές και μέρος της καθημερινότητας των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται δίπλα στον Πηνειό», αναφέρει ο κ. Ντάγκας.

Τη σχέση των ψαράδων με το μπλε καβούρι περιγράφει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Γιώργος Γεωργάκης, ντόπιος ψαράς με πολυετή παρουσία στις εκβολές του Πηνειού. Όπως λέει, γνωρίζει το είδος από τότε που ήταν μικρό παιδί, καθώς η παρουσία του στην περιοχή δεν είναι καινούργια.

«Τα γνωρίζω από μικρό παιδί. Υπήρχαν πολλά χρόνια στην περιοχή, αλλά κυρίως το καλοκαίρι εμφανίζονται σε πολύ μεγάλες ποσότητες», αναφέρει.

Για τους ανθρώπους που ρίχνουν καθημερινά τα δίχτυα τους στις εκβολές, η παρουσία του μπλε καβουριού δεν είναι ιδαίτερα ευπρόσδεκτη. Σύμφωνα με τον κ. Γεωργάκη, πρόκειται για έναν «μεγάλο μπελά» για τους ψαράδες, καθώς τα καβούρια μπλέκονται στα αλιευτικά εργαλεία και προκαλούν ζημιές.

«Κόβουν τα δίχτυα και δημιουργούν πολλά προβλήματα. Οι δαγκάνες τους είναι δυνατές σαν πένσες. Μόλις πιαστούν στο δίχτυ, τις ανοιγοκλείνουν με δύναμη, αρπάζουν ό,τι βρεθεί μπροστά τους και δεν αφήνουν εύκολα. Χρειάζεται μεγάλη προσοχή για να τα ξεμπλέξεις, γιατί είναι πολύ επιθετικά και μπορούν να τραυματίσουν ακόμη και τον ψαρά», περιγράφει ο κ. Γεωργάκης.

Ο Γιώργος Γεωργάκης γνωρίζει, όμως, όπως και όλοι οι ψαράδες και οι ντόπιοι κάτοικοι της περιοχής και την άλλη πλευρά του μπλε καβουριού, εκείνη που αποκαλύπτεται όταν φτάσει στο τραπέζι. «Το κρέας του είναι πολύ νόστιμο και έχει ξεχωριστή γεύση. Εδώ, το κάνουμε μεζέ και το βάζουμε στη μέση, μαζί με το τσίπουρο και την παρέα. Είναι από εκείνους τους μεζέδες που ταιριάζουν με το καλοκαίρι και τη ζωή δίπλα στη θάλασσα», αναφέρει.

Τη δική του εμπειρία από το μπλε καβούρι μεταφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και ο ερασιτέχνης ψαράς Χρήστος Λιαπής, περιγράφοντας έναν απλό αλλά ιδιαίτερο τρόπο ψαρέματος από την ακτή.

«Παλαιότερα τα μπλε καβούρια που βγάζαμε ήταν πολύ μεγαλύτερα από αυτά που συναντάμε σήμερα. Μου έχει τύχει να πιάσω καβούρι που έφτανε ακόμη και τα 500 γραμμάρια. Έχουν πολύ δυνατές δαγκάνες και χρειάζεται μεγάλη προσοχή όταν τα πλησιάζεις και προσπαθείς να τα βγάλεις, γιατί μόλις αρπάξουν κάτι δεν το αφήνουν εύκολα. Το ωραίο είναι ότι δεν χρειάζεσαι απαραίτητα βάρκα για να τα ψαρέψεις. Μπορείς να σταθείς στην ακτή, να βάλεις ένα κομμάτι κοτόπουλο για δόλωμα και να περιμένεις. Μόλις πλησιάσει το καβούρι και πιαστεί από το δόλωμα, το σηκώνεις σιγά και το μαζεύεις με την απόχη. Θέλει υπομονή και προσοχή στις κινήσεις, αλλά είναι ένας όμορφος τρόπος ψαρέματος. Και όταν τελειώσει η διαδικασία, γίνεται ένας εξαιρετικός μεζές, με πολύ νόστιμο κρέας, ιδανικός για το τραπέζι και το τσίπουρο», αναφέρει ο κ. Λιάπης.

Η εξάπλωση, πάντως του μπλε καβουριού συνδέεται με την ικανότητά του να επιβιώνει σε διαφορετικές περιβαλλοντικές συνθήκες.

Σύμφωνα με το ερευνητικό έργο της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, το Callinectes sapidus είναι ευρύαλο και ευρύθερμο είδος. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να αντέχει σε σημαντικές μεταβολές της αλατότητας και της θερμοκρασίας του νερού.

Οι ιδιότητες αυτές το βοηθούν να εγκαθίσταται σε παράκτιες περιοχές όπου αναμειγνύεται το γλυκό νερό των ποταμών με το θαλασσινό. Τέτοιες συνθήκες επικρατούν και στο Δέλτα του Πηνειού, δημιουργώντας ένα περιβάλλον κατάλληλο για την παρουσία και την ανάπτυξή του.

Κάθε καλοκαίρι, πάντως, η ίδια εικόνα επιστρέφει στις εκβολές του Δέλτα του Πηνειού. Οι βάρκες βγαίνουν στο νερό, τα δίχτυα σηκώνονται και ανάμεσα στα ψάρια ξεπροβάλλουν οι γνώριμες γαλάζιες δαγκάνες. Οι ψαράδες θα προσπαθήσουν προσεκτικά να τις ξεμπλέξουν, θα γκρινιάξουν για τις ζημιές και ύστερα, όταν πέσει η δουλειά, κάποιο από τα καβούρια θα βρεθεί στη μέση του τραπεζιού, δίπλα στο τσίπουρο. Κάπως έτσι κυλά η ζωή στις εκβολές του Πηνειού, όπου ακόμη και ένας «εισβολέας» μπορεί, με τον καιρό, να γίνει μέρος των ιστοριών και των συνηθειών του τόπου.