«Σύνδρομο Ξεχασμένου Μωρού»: Όταν η μνήμη προδίδει και ο εφιάλτης κάθε γονιού γίνεται πραγματικότητα

Ο Μπράις ήταν εννέα μηνών όταν πέθανε – από θερμοπληξία στο αυτοκίνητο. Η μητέρα του, Λιν Μπάλφουρ, δεν τον είχε πάει στο παιδικό σταθμό, αλλά τον είχε πάρει κατά λάθος στη δουλειά και τον είχε ξεχάσει στο αυτοκίνητο. Αυτό συνέβη το 2007 στις ΗΠΑ. Έκτοτε, εκατοντάδες μωρά και νήπια έχουν χάσει τη ζωή τους με αυτόν τον τρόπο, πιο πρόσφατα πριν από λίγες ημέρες στη Γερμανία.

Ένα αυτοκίνητο μπορεί να μετατραπεί σε παγίδα θανάτου σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Με εξωτερική θερμοκρασία 30 °C και άμεσο ηλιακό φως, το εσωτερικό του αυτοκινήτου μπορεί να φτάσει τους 40 °C μετά από δέκα λεπτά και μετά από μία ώρα ακόμα και πάνω από 50 °C.

«Αυτό είναι δυνητικά επικίνδυνο για όλους», λέει ο Νίμπρας Ναάμι. Είναι ειδικός στην παιδιατρική και την εφηβική Ιατρική και επιμελητής ιατρός στο Κέντρο Παιδιατρικής Αιματολογίας στο Χέρντεκε της δυτικής Γερμανίας. «Αλλά ένα νήπιο δεμένο στο παιδικό κάθισμα του αυτοκινήτου απλά δεν μπορεί να απελευθερωθεί από αυτή την κατάσταση».

Αφότου ένα βρέφος 20 μηνών ξεχάστηκε στο αυτοκίνητο στα μέσα Ιουνίου και πέθανε εξαιτίας της ζέστης, ο Ναάμι περιέγραψε μια πιθανή εξήγηση σε μια ανάρτηση στο Instagram: το λεγόμενο «Σύνδρομο του Ξεχασμένου Μωρού», την ακούσια εγκατάλειψη ενός παιδιού σε αυτοκίνητο. Επηρεάζει γνωστικά πλήρως λειτουργικούς, στοργικούς γονείς που αγαπούν τα παιδιά τους.

Τι είναι το «Σύνδρομο του Ξεχασμένου Μωρού»;

Βέβαια, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου οι γονείς παραμελούν τα παιδιά τους και τα αφήνουν στο αυτοκίνητο για πολλή ώρα, λέει ο παιδίατρος. Αλλά οι γιατροί και οι ψυχολόγοι είναι βέβαιοι ότι σε πολλές περιπτώσεις αυτή η εξήγηση δεν είναι επαρκής.

Ο Ντέιβιντ Ντάιαμοντ είναι ψυχολόγος που μελετά εδώ και δεκαετίες πώς μπορεί να συμβεί οι γονείς απλώς να ξεχνούν τα παιδιά τους. Σε ένα ερευνητικό άρθρο περιγράφει την προαναφερθείσα περίπτωση του μωρού Μπράις από τις ΗΠΑ. Η μητέρα, Λιν Μπάλφουρ, κατηγορήθηκε για φόνο μετά τον θάνατο του γιου της και ακολούθησε δίκη, όπου κατέστη σαφές ότι την ημέρα του θανάτου του Μπράις πολλά πράγματα ήταν διαφορετικά απ’ ό,τι συνήθως.

Η Μπάλφουρ είχε κοιμηθεί λίγο και αντιμετώπιζε μια οικογενειακή κρίση. Η καθημερινή ρουτίνα παρέκκλινε από τη συνηθισμένη. Η τσάντα για πάνες -μια οπτική υπενθύμιση του μωρού στο αυτοκίνητο- δεν ήταν, όπως συνήθως, σε ορατή θέα στο κάθισμα του συνοδηγού.

Όλα αυτά, γράφει ο Ντέιβιντ Ντάιαμοντ, επηρέασαν την προοπτική μνήμη, γνωστή και ως μνήμη των προθέσεων. Αυτή είναι η μνήμη για ενέργειες που πρέπει να εκτελεστούν στο μέλλον, για παράδειγμα, τη λήψη φαρμάκων πριν από τον ύπνο, μια προγραμματισμένη τηλεφωνική επικοινωνία με έναν συνάδελφο μετά το μεσημεριανό γεύμα ή μια στάση στο σούπερ μάρκετ στον δρόμο για το σπίτι.

Ο Ντάιαμοντ περιγράφει έξι παράγοντες που διαταράσσουν την προοπτική μνήμη και μπορούν να μας κάνουν να ξεχάσουμε τα σχέδιά μας: στέρηση ύπνου, χρόνιο ή οξύ στρες, απόσπαση της προσοχής, multitasking, έλλειψη βοηθημάτων μνήμης και αυτόματες ρουτίνες.

Αυτοί οι παράγοντες οδηγούν σε αυξημένη εσωτερική ένταση, λέει η Ρούγια-Ντανιέλα Κόκαλεβεν, ψυχολογική ψυχοθεραπεύτρια στο Βερολίνο. Αν η ένταση είναι πολύ υψηλή, η ορθολογική δράση καθίσταται πολύ δύσκολη. «Τότε, είτε ενεργούμε παρορμητικά είτε βασιζόμαστε στον αυτόματο πιλότο», λέει η Κόκαλεβεν. Ως αποτέλεσμα, η προγραμματισμένη ενέργεια ξεχνιέται: η λήψη του χαπιού στην ώρα του, η τήρηση ενός ραντεβού, το μωρό που είναι ακόμη στο αυτοκίνητο.

Πρόθεση ή αμέλεια;

«Ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε 100% σίγουροι για το τι περνάει από το μυαλό ενός ανθρώπου», λέει η Κόκαλεβεν. Για να αξιολογήσουν εάν οι γονείς έχουν εκθέσει σκόπιμα το παιδί τους στον θανάσιμο κίνδυνο ενός, οι ψυχολόγοι εξετάζουν, μεταξύ άλλων, την προηγούμενη συμπεριφορά, το μαθησιακό ιστορικό και το βιογραφικό των γονέων. «Η προηγούμενη συμπεριφορά είναι ένας από τους καλύτερους προγνωστικούς παράγοντες της μελλοντικής συμπεριφοράς».

Αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος για να προσδιοριστεί εάν οι αποκλίσεις στη ρουτίνα ή οι εξωτερικοί παράγοντες στρες ήταν η αιτία για το μοιραίο σφάλμα. Το αν η συμπεριφορά αποτελούσε ποινικό αδίκημα αποφασίζεται από τα δικαστήρια.

Στη δίκη, δεν μπόρεσε να αποδειχθεί ότι η Λιν Μπάλφουρ σκόπευε να βλάψει τον γιο της. Ο εγκέφαλός της είχε αποθηκεύσει στη μνήμη ως αληθινό κάτι που δεν είχε συμβεί: ο Μπράις βρισκόταν, όπως συνήθως, στα ασφαλή χέρια της μπέιμπι σίτερ. Τέτοιες πολύ πραγματικές αλλά ψευδείς αναμνήσεις αποτελούν αντικείμενο μελέτης στη γνωστική ψυχολογία εδώ και δεκαετίες.

Προληπτικά μέτρα για τον εφιάλτη κάθε γονέα

Αφού ο Νίμπρας Ναάμι δημοσίευσε το βίντεό του για το «Σύνδρομο Ξεχασμένου Μωρού», έλαβε πολλά μηνύματα. Οι γονείς ανέφεραν ότι κάτι παρόμοιο είχε συμβεί και σε αυτούς. «Μια μητέρα έγραψε ότι είχε ξεχάσει το δύο εβδομάδων νεογέννητο μωρό της στο αυτοκίνητο, αφού πρώτα άφησε το μεγαλύτερο παιδί της στο νηπιαγωγείο και επέστρεψε σπίτι», αφηγείται η Ναάμι. Γρήγορα συνειδητοποίησε το λάθος της. Ευτυχώς δεν είχε ζέστη – το μωρό ήταν καλά.

Στην Ιταλία, οι άνθρωποι δεν θέλουν να βασίζονται στην τύχη της μνήμης των προθέσεων. Από το 2019, επιτρέπονται μόνο παιδικά καθίσματα αυτοκινήτου με ενσωματωμένους συναγερμούς για νήπια έως τεσσάρων ετών. Εάν οι γονείς ξεχάσουν τα παιδιά στο αυτοκίνητο, λαμβάνουν ένα μήνυμα στο smartphone τους. Παρόλο που δεν υπάρχει αντίστοιχος κανονισμός στη Γερμανία, υπάρχει μια αυξανόμενη γκάμα συστημάτων συναγερμού με τα οποία οι γονείς μπορούν να εξοπλίσουν τα παιδικά καθίσματα αυτοκινήτου.

Η τοποθέτηση ενός κινητού τηλεφώνου ή ενός χαρτοφύλακα στο πίσω κάθισμα ή ενός παιδικού παιχνιδιού στο κάθισμα του συνοδηγού ως οπτική υπενθύμιση είναι περαιτέρω τρόποι αντιμετώπισης του «Συνδρόμου του Ξεχασμένου Μωρού» – ωστόσο, κανένας από αυτούς δεν προσφέρει 100% προστασία.

Δεν υπάρχουν επίσημα στατιστικά στοιχεία για το πόσο συχνά οι γονείς ξεχνούν τα παιδιά τους στο αυτοκίνητο. Το «Σύνδρομο του Ξεχασμένου Μωρού» πιθανότατα δεν εξηγεί όλες αυτές τις περιπτώσεις. Στο τέλος, ένα μικρό παιδί είναι νεκρό. Αυτό θα πρέπει να είναι το επίκεντρο, λέει η ψυχολόγος Κόκαλεβεν. «Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι γονείς που έχουν πληγεί, αν όντως επρόκειτο για τραγικό σφάλμα μνήμης, τιμωρούνται για το υπόλοιπο της ζωής τους».

Πηγή: Deutsche Welle